Sistem kesihatan awam Malaysia sering dipuji kerana kos rawatan yang rendah dan liputan yang meluas, dengan rangkaian hospital, klinik kesihatan dan klinik desa yang menjangkau hampir setiap daerah. Namun di sebalik pencapaian itu, wujud satu jurang yang berterusan iaitu jarak antara penduduk luar bandar dengan rawatan yang mereka perlukan. Bagi keluarga di pedalaman Sabah dan Sarawak, mendapatkan rawatan asas kadangkala bermakna perjalanan berjam-jam menaiki bot atau melalui jalan tanah merah.

Isu ini kembali menjadi tumpuan apabila Menteri Kesihatan, Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad, melakukan beberapa siri lawatan kerja ke fasiliti kesihatan luar bandar di pantai timur Sabah pada penghujung tahun lepas. Kerajaan menegaskan bahawa memperkukuh perkhidmatan di kawasan terpencil kekal sebagai keutamaan, tetapi cabaran struktur seperti kekurangan tenaga kerja dan kesukaran geografi tidak dapat diselesaikan dalam masa singkat.

Kekurangan tenaga perubatan yang kritikal

Antara halangan terbesar ialah pengagihan tenaga kerja yang tidak seimbang antara Semenanjung dengan Borneo. Di Sarawak, rekod menunjukkan negeri itu kekurangan kira-kira 1,871 doktor berbanding nisbah kebangsaan, selain masih mempunyai lebih 5,100 jawatan kesihatan yang belum diisi merentasi fasiliti kerajaan. Kekosongan itu termasuk kira-kira 930 jawatan doktor dan 2,300 jawatan jururawat.

Situasi di Sabah turut mencabar apabila negeri itu hanya mempunyai lebih 2,000 doktor untuk memenuhi keperluan penduduk yang tersebar luas. Kekurangan ini bermakna beban kerja di klinik pedalaman menjadi lebih berat, waktu menunggu lebih panjang, dan sesetengah fasiliti terpaksa bergantung kepada kunjungan berkala doktor dari pusat yang lebih besar.

Bagi menangani ketidakseimbangan ini, Kementerian Kesihatan mewajibkan pegawai perubatan kontrak yang dilantik secara tetap memilih sekurang-kurangnya satu penempatan di Sabah atau Sarawak melalui sistem e-penempatan yang dinaik taraf. Langkah ini bertujuan memastikan wilayah Borneo mendapat bekalan doktor yang lebih tetap, walaupun sesetengah pihak menyarankan agar insentif dan elaun khas diberikan supaya penempatan luar bandar menjadi pilihan yang lebih menarik dan kekal.

Geografi yang menyukarkan capaian

Bagi penduduk di kawasan pedalaman, cabaran bukan sekadar kekurangan doktor tetapi juga kesukaran untuk sampai ke fasiliti. Banyak perkampungan orang asli dan komuniti pedalaman tidak dihubungkan jalan raya yang baik, menjadikan perjalanan ke klinik memakan masa dan kos. Bagi ibu mengandung, warga emas dan pesakit kronik, jarak ini boleh menentukan sama ada mereka mendapat rawatan tepat pada waktunya.

Untuk merapatkan jurang ini, Kementerian Kesihatan mengekalkan Perkhidmatan Doktor Udara yang telah beroperasi sejak 2013 bagi menghantar pasukan perubatan ke perkampungan terpencil yang sukar dicapai melalui jalan darat. Selain itu, kerajaan menambah armada klinik pergigian bergerak sehingga menjadi 54 unit di seluruh negara bagi membawa perkhidmatan terus kepada komuniti luar bandar.

Peruntukan dan naik taraf fasiliti

Dalam Belanjawan 2026, peruntukan kepada Kementerian Kesihatan dinaikkan kepada RM46.5 bilion berbanding RM45.3 bilion pada tahun ini. Sebahagian daripada dana ini disalurkan untuk pembinaan dan naik taraf fasiliti di kawasan luar bandar, termasuk pembangunan klinik baharu dan menaik taraf klinik desa kepada klinik kesihatan yang lebih lengkap kemudahannya.

Dr Dzulkefly turut mengumumkan pelbagai peruntukan khusus, antaranya dana untuk melancarkan operasi dan membeli peralatan bagi klinik di pedalaman Sarawak. Pendekatan menaik taraf klinik desa sedia ada dilihat lebih praktikal berbanding hanya membina fasiliti baharu, kerana ia membolehkan lebih banyak perkhidmatan disediakan di lokasi yang penduduk sudah biasa gunakan.

Digitalisasi sebagai penyelesaian jangka panjang

Salah satu pendekatan yang semakin diberi tumpuan ialah menghubungkan fasiliti pedalaman dengan sistem digital. Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia memperuntukkan dana untuk meningkatkan ketersambungan Internet di hospital awam, klinik kesihatan, klinik ibu dan anak serta klinik desa. Sambungan yang stabil membolehkan rekod pesakit diakses secara elektronik dan membuka ruang untuk konsultasi jarak jauh dengan pakar di hospital utama.

Di Sarawak, usaha mendigitalkan lebih 140 klinik kesihatan menggunakan sistem pengurusan klinik berpusat sedang dijalankan dengan sokongan kerajaan negeri. Teknologi telekesihatan berpotensi mengurangkan keperluan pesakit untuk bergerak jauh, sekali gus meringankan beban di klinik yang kekurangan kakitangan.

Apa maknanya kepada rakyat

Jurang kesihatan luar bandar bukan sekadar isu statistik tetapi menyentuh keadilan asas dalam mendapatkan rawatan. Rakyat di pedalaman membayar cukai yang sama dan berhak kepada tahap penjagaan yang setara dengan penduduk bandar. Bagi mereka, kehadiran seorang doktor tetap di klinik berdekatan atau jalan yang boleh dilalui ambulans boleh membawa perbezaan besar antara pemulihan dan komplikasi.

Langkah seperti sistem penempatan wajib doktor ke Sabah dan Sarawak, pengekalan perkhidmatan bergerak, dan pelaburan dalam digitalisasi merupakan usaha ke arah yang betul. Namun kejayaan sebenar akan diukur bukan pada bilangan bangunan klinik yang dibina, tetapi pada sejauh mana penduduk paling terpencil dapat mengakses rawatan yang mereka perlukan tanpa perlu mengorbankan masa, wang atau nyawa.