Pada 17 Ogos lalu, Timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi mengumumkan sasaran negara untuk memotong separuh kematian kemalangan jalan raya menjelang 2030, disokong Jawatankuasa Kabinet Keselamatan Jalan Raya dan Kesesakan Lalu Lintas serta program rangka kerja SAFERO bersama Kementerian Pengangkutan, JPJ dan MIROS. Asas sasaran itu jelas. Sebanyak 6,537 nyawa terkorban di jalan raya sepanjang 2025, bersamaan kira-kira 18 kematian sehari, dan hampir dua daripada tiga mangsa adalah penunggang atau pembonceng motosikal walaupun motosikal hanya terlibat dalam kira-kira 14 peratus kenderaan yang berlanggar.
Namun kematian hanyalah bahagian yang paling ketara. Angka yang lebih besar dan lebih senyap berada di jabatan kecemasan, wad ortopedik dan unit rawatan rapi. Data Health Facts 2025 terbitan Kementerian Kesihatan Malaysia menunjukkan kecederaan, keracunan dan kesan punca luaran yang lain adalah punca keenam kemasukan hospital di hospital KKM pada 2024, iaitu 6.55 peratus daripada 2.58 juta kemasukan, atau hampir 169,000 kes dalam satu tahun. Di hospital swasta kategori sama naik ke tangga keempat pada 7.91 peratus.
Satu daripada lima kematian dewasa muda berpunca di jalan raya
Jabatan Perangkaan Malaysia dalam Perangkaan Sebab Kematian Malaysia 2025 merekodkan kemalangan pengangkutan sebagai punca kematian keempat tertinggi di negara ini pada 2024, mewakili 3.3 peratus daripada kematian yang disahkan secara perubatan, dengan jumlah 4,428 kes. Analisis itu berasaskan kematian yang disahkan secara perubatan, iaitu 67.3 peratus daripada keseluruhan kematian.
Yang lebih memberitahu ialah taburan mengikut umur. Bagi kumpulan 15 hingga 40 tahun, kemalangan pengangkutan adalah punca kematian utama pada kadar 20.0 peratus, mengatasi setiap penyakit kronik yang biasa disebut dalam perbincangan kesihatan awam. Dalam erti kata lain, satu daripada lima kematian dewasa muda yang disahkan doktor bermula di jalan raya. Johor mencatatkan bilangan tertinggi dengan 663 kematian, diikuti Kedah 505 kes dan Perak 410 kes.
Daftar Trauma Malaysia menunjukkan siapa yang mengisi zon kritikal
Buat pertama kali, negara mempunyai gambaran klinikal dan bukan sekadar gambaran polis. Daftar Trauma Malaysia yang ditubuhkan Kementerian Kesihatan pada penghujung 2020 mengeluarkan laporan pertamanya dalam Medical Journal of Malaysia keluaran Januari 2026, meliputi 2,774 pesakit trauma major di 31 hospital awam antara Januari 2021 hingga April 2024.
Kemalangan jalan raya menyumbang 78.3 peratus daripada semua kes trauma major itu, jauh mengatasi jatuh pada 9.8 peratus. Umur median pesakit ialah 32 tahun dan 82.5 peratus adalah lelaki. Kadar kematian dalam hospital ialah 10.9 peratus, dan daripada semua kematian tersebut, 76.4 peratus melibatkan mangsa kemalangan jalan raya. Ini bermakna beban trauma negara pada dasarnya adalah beban jalan raya, ditanggung oleh kumpulan umur yang sepatutnya berada dalam tempoh paling produktif.
Rawatan kritikal bermula lewat kerana kemudahan trauma belum seragam
Laporan yang sama mendedahkan jurang keupayaan yang jarang dibincangkan di luar profesion perubatan. Sebanyak 78.7 peratus pesakit trauma major dirawat di bilik resusitasi berkongsi, dan hanya 8.5 peratus mendapat bay trauma khusus. Pasukan trauma diaktifkan bagi 32 peratus kes sahaja, manakala 33.2 peratus pesakit ditemui pakar atau perunding sebaik tiba.
Masa juga panjang. Median tempoh dari panggilan kecemasan hingga ambulans sampai ke hospital ialah 45 minit, median masa dari ketibaan hingga imbasan CT pertama ialah 95 minit, dan median tempoh berada di jabatan kecemasan ialah enam jam. Bagi kecederaan kepala dan toraks yang direkodkan paling teruk dalam kajian itu, tempoh sebegini bukan soal keselesaan tetapi soal kelangsungan tisu dan nyawa. Kira-kira 19.5 peratus pesakit terus dibawa ke dewan bedah dari jabatan kecemasan dan 19.6 peratus memerlukan katil unit rawatan rapi.
Laluan pemulihan selepas nyawa diselamatkan hampir kosong
Bahagian paling merisaukan datang selepas pesakit terselamat. Daripada mereka yang hidup untuk didiscaj, 83.4 peratus terus pulang ke rumah dan hanya 1.0 peratus, iaitu 24 orang sahaja daripada 2,774 kes, dirujuk ke pusat pemulihan. Median tempoh berada di hospital pula ialah 4.4 hari, satu tempoh yang pendek bagi kecederaan berat.
Angka ini bermakna sebahagian besar kos jangka panjang kecederaan jalan raya berpindah dari belanjawan hospital kepada rumah keluarga. Anggota keluarga menjadi penjaga tanpa latihan, pendapatan isi rumah terjejas dua kali kerana mangsa berhenti bekerja dan penjaga turut mengurangkan waktu kerja, sedangkan keupayaan pemulihan awam masih terhad. Kebetulan pada minggu yang sama Jabatan Kebajikan Masyarakat memohon kenaikan kadar bantuan penjaga pesakit terlantar dalam Belanjawan 2027, satu permintaan yang menjadi lebih masuk akal apabila dilihat bersebelahan data pemulihan trauma.
Sasaran 2030 memerlukan data hospital, bukan data trafik sahaja
Kerugian sosioekonomi akibat kematian jalan raya dianggarkan mencecah RM30 bilion setahun mengikut pendekatan Nilai Statistik Nyawa. Kos itu berulang setiap tahun, bukan bayaran sekali.
Masalahnya, dasar keselamatan jalan raya di Malaysia masih banyak bergantung pada pangkalan data polis dan MIROS yang merekod kejadian kemalangan tetapi tidak mengandungi maklumat klinikal. Daftar Trauma Malaysia sendiri melaporkan kadar kelengkapan data hanya 58.5 peratus, dan daripada 31 hospital peserta, hanya sembilan menyumbang data dalam jumlah bermakna kerana kakitangan terpaksa membahagi masa antara tugas klinikal dan kemasukan data. Jika sasaran memotong separuh kematian menjelang 2030 hendak dicapai, pelaburan pada bay trauma khusus, pengaktifan pasukan trauma, akses imbasan awal dan rangkaian pemulihan perlu diletakkan setaraf dengan penguatkuasaan di jalan raya. Nyawa yang diselamatkan di lokasi kemalangan masih boleh hilang di koridor hospital.