Di atas kertas, bekalan darah negara kelihatan stabil. Data terbuka Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menunjukkan 22 pusat kutipan darah utama di bawah kementerian itu merekodkan 589,866 pendermaan sepanjang 2025, angka tahunan tertinggi dalam rekod data terbuka itu yang bermula pada 2006. Sehingga 12 Oktober tahun ini, kutipan sudah mencecah 471,530, kira-kira dua peratus lebih tinggi berbanding tempoh yang sama tahun lalu.
Di sebalik angka itu, ada trend yang lebih membimbangkan. Bilangan pendermaan oleh penderma kali pertama merosot daripada 157,808 pada 2019 kepada 104,468 pada 2025, susut kira-kira satu pertiga. Sistem ini semakin bergantung kepada kelompok penderma tetap yang sama, sedangkan kadar pendermaan negara masih belum mencapai sasaran yang ditetapkan Pusat Darah Negara (PDN).
Kadar 2.3 peratus masih jauh daripada sasaran
Pada Jun lalu, Timbalan Pengarah PDN, Dr Tun Maizura Mohd Fathullah, memaklumkan kadar pendermaan darah negara berada pada 2.3 peratus, bersamaan 23 penderma bagi setiap 1,000 penduduk. PDN mahu angka itu dinaikkan kepada sekurang-kurangnya tiga peratus, iaitu 30 penderma bagi setiap 1,000 orang.
Jurang itu kelihatan kecil dalam bentuk peratusan, tetapi dalam bentuk manusia ia bermakna ratusan ribu penderma tambahan diperlukan. Setiap peningkatan satu mata peratusan menuntut puluhan ribu rakyat Malaysia yang belum pernah menderma untuk tampil, sesuatu yang semakin sukar apabila aliran penderma baharu sendiri sedang mengecil.
Penderma tetap menanggung beban yang semakin berat
Data KKM menunjukkan bahagian pendermaan daripada penderma tetap meningkat daripada 55.2 peratus bagi tempoh Januari hingga pertengahan Oktober 2019 kepada 65.3 peratus bagi tempoh yang sama tahun ini. Pada 2025 sahaja, penderma tetap menyumbang 383,430 pendermaan.
Kesetiaan kumpulan ini wajar dihargai, tetapi kebergantungan yang tinggi membawa risiko tersendiri. PDN mengingatkan bahawa ramai penderma tetap kini menghampiri had umur maksimum menderma, iaitu 70 tahun. Apabila mereka bersara daripada menderma, tempat mereka perlu diisi oleh generasi yang lebih muda. Masalahnya, golongan muda juga semakin kurang tampil.
Bahagian penderma baharu berumur 17 hingga 24 tahun jatuh daripada 45.1 peratus pada 2019 kepada 37.6 peratus pada 2025. Pendermaan yang direkodkan dalam kategori pelajar turut menurun daripada 76,595 kepada 59,935 dalam tempoh yang sama. Kampus dan sekolah selama ini menjadi pintu masuk utama penderma kali pertama, dan kemerosotan ini menunjukkan saluran itu tidak lagi sekuat dahulu.
Keperluan pusat transfusi tidak pernah berhenti
Permintaan di hospital pula tidak mengenal musim. Menurut PDN, Lembah Klang sahaja memerlukan 600 hingga 700 beg darah setiap hari bagi pesakit talasemia, kes pembedahan, ibu bersalin dan mangsa kemalangan. Permintaan dijangka terus meningkat seiring pertambahan hospital kerajaan.
Cabaran paling besar ialah jangka hayat komponen darah yang singkat. Platelet hanya boleh disimpan sehingga lima hari, manakala sel darah merah bertahan antara 35 hingga 42 hari. Ini bermakna stok tidak boleh dikumpul secara besar-besaran ketika kempen berjaya lalu disimpan untuk bulan-bulan yang perlahan. Bekalan perlu diisi semula secara berterusan, minggu demi minggu.
Darah kumpulan O dipantau paling rapi kerana ia kumpulan paling biasa dalam kalangan rakyat Malaysia dan sering digunakan dalam kes kecemasan. Dalam data kutipan KKM, kumpulan O menyumbang sekitar 43 peratus daripada semua pendermaan tahun ini.
Kempen bergerak jadi tulang belakang, jurang antara negeri ketara
Satu lagi perubahan struktur yang jelas dalam data ialah peralihan kepada kempen bergerak. Pada 2019, sekitar 55 peratus pendermaan dibuat di lokasi kempen luar pusat darah. Sejak 2022, bahagian itu kekal sekitar 80 peratus. Pusat darah tetap kini hanya menerima kira-kira satu daripada lima pendermaan, menjadikan kutipan sangat bergantung kepada penganjur kempen di pejabat, masjid, pusat beli-belah dan institusi pengajian.
Jurang antara negeri juga besar. Papan pemuka KKM, yang mengukur peratusan penduduk berumur 17 hingga 65 tahun yang menderma sekurang-kurangnya sekali dalam setahun, merekodkan Melaka pada 3.1 peratus dan Pulau Pinang 2.5 peratus. Johor, Kedah dan Negeri Sembilan masing-masing hanya 1.2 peratus, manakala Sabah dan Kelantan 1.4 peratus. KKM menjelaskan angka Kuala Lumpur yang tinggi dan Selangor yang rendah dipengaruhi oleh kutipan kempen bergerak di sekitar Selangor yang direkodkan di bawah Kuala Lumpur.
Menarik penderma baharu menentukan bekalan sedekad akan datang
Bagi pesakit, kesannya bukan teori. Seorang pesakit talasemia memerlukan transfusi berkala sepanjang hayat, dan pembedahan yang dirancang boleh ditangguhkan jika stok kumpulan darah tertentu menipis. Setiap penderma kali pertama yang tidak muncul hari ini ialah penderma tetap yang tidak wujud dalam tempoh sepuluh tahun lagi.
PDN menggalakkan orang ramai menderma setiap tiga bulan secara tetap, bukan hanya apabila ada rayuan kecemasan. Penderma boleh hadir di PDN Jalan Tun Razak, pusat darah hospital di setiap negeri atau kempen bergerak yang disiarkan di laman PDN. Data menunjukkan kutipan keseluruhan masih boleh dipertahankan buat masa ini, tetapi tanpa aliran penderma muda yang lebih besar, kestabilan itu bergantung kepada kumpulan penderma yang semakin berusia.