Selama ini perbahasan mengenai ubat di Malaysia berlegar pada harga di kaunter farmasi. Perkembangan pada pertengahan 2026 mengalihkan tumpuan ke satu lapisan yang lebih dalam, iaitu dari mana sebenarnya ubat negara ini datang. Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) memaklumkan 12 kontrak yang melibatkan produk farmaseutikal berasal dari Amerika Syarikat, bernilai RM162.47 juta atau kira-kira USD36.43 juta dan ditandatangani antara 2023 hingga suku pertama 2025, akan luput secara berperingkat bermula tahun ini.
Kementerian itu turut menyatakan ia sedang meneroka sumber alternatif bagi ubat generik dan peralatan perubatan dari negara seperti China dan India bagi mengurangkan pergantungan pada Amerika Syarikat dan Eropah. Soal harga runcit dan ketelusan harga sudah kami kupas dalam ulasan sebelum ini. Persoalan kali ini berbeza, iaitu sejauh mana rantaian bekalan ubat Malaysia mampu bertahan apabila geografi perdagangan dunia berubah.
Perolehan 2025 menunjukkan generik menang, tetapi separuhnya masih import
Rekod rasmi KKM yang dikeluarkan pada Julai 2026 memberikan gambaran paling terperinci setakat ini. Sepanjang 2025, perbelanjaan ubat kerajaan berjumlah RM3.86 bilion. Daripada jumlah itu, RM3.01 bilion atau 77.88 peratus adalah ubat generik, manakala RM850 juta atau 22.12 peratus adalah ubat inovator. Dari segi kepelbagaian pula, 3,170 jenis ubat generik dibeli, mewakili 79.61 peratus daripada 3,982 jenis ubat dalam perolehan kerajaan.
Angka yang lebih penting bagi soal kedaulatan bekalan ialah bahagian keluaran tempatan. Ubat generik buatan Malaysia menyumbang RM1.49 bilion atau 49.57 peratus daripada perbelanjaan generik pada 2025, naik daripada RM1.14 bilion atau 44.21 peratus pada 2023. Ertinya, walaupun dasar generik berjaya menambah bahagian tempatan, lebih separuh ringgit generik kerajaan masih dibelanjakan pada produk dari luar negara. Bahagian generik dalam perbelanjaan ubat KKM secara keseluruhan pula meningkat daripada 54.22 peratus pada 2021 kepada 77.88 peratus pada 2025.
Dua belas kontrak berasaskan Amerika luput mulai tahun ini
Nilai RM162.47 juta itu kecil berbanding perbelanjaan ubat tahunan kerajaan, tetapi jumlah bukan ukuran sebenar risiko di sini. Kontrak sebegini lazimnya melibatkan produk khusus yang tidak mudah diganti, termasuk rawatan yang belum mempunyai versi generik tempatan. Apabila kontrak luput dan pembaharuan bergantung pada keadaan tarif serta kos logistik semasa, harga tawaran baharu boleh berbeza jauh daripada harga asal.
KKM menyatakan meneruskan pembelian ubat dari Amerika Syarikat berkemungkinan meningkatkan kos sekiranya negara itu mengenakan tarif balas ke atas bahan yang digunakan dalam produk berkenaan. Justeru langkah meneroka pembekal dari China dan India bukan sekadar soal mencari harga lebih murah, sebaliknya usaha memindahkan risiko supaya bekalan negara tidak tersandar pada satu blok sahaja.
Bahan aktif ialah titik lemah yang tidak kelihatan pada resit pesakit
Pergantungan Malaysia tidak berakhir pada ubat siap. Sebahagian besar bahan aktif farmaseutikal atau API yang digunakan dalam pengeluaran ubat generik tempatan diimport daripada pengeluar luar negara. Kilang di Malaysia boleh mengisi kapsul dan menekan tablet, tetapi molekul di dalamnya kerap bermula di tempat lain.
Ini bermakna angka 49.57 peratus keluaran tempatan tadi tidak sama dengan 49.57 peratus kebal daripada gangguan luar. KKM sendiri mengakui pengeluar generik tempatan berkemungkinan menanggung kos lebih tinggi untuk mendapatkan API apabila permintaan global meningkat. Bagi pesakit kronik yang bergantung pada ubat darah tinggi, kencing manis atau insulin setiap bulan, gangguan pada peringkat bahan mentah muncul lewat dan senyap, dalam bentuk stok yang kehabisan atau jenama yang bertukar tanpa amaran.
Laluan pantas NPRA masih menunjuk ke arah FDA dan EMA
Jika Malaysia mahu membeli lebih banyak generik dari Asia, ubat berkenaan perlu didaftarkan dahulu. Di sinilah wujud satu ketegangan dasar yang jarang dibincangkan. Bahagian Regulatori Farmasi Negara atau NPRA memulakan laluan baharu di bawah Facilitated Registration Pathway pada 2 Mei 2026, sebagai kajian rintis selama setahun.
Laluan itu memendekkan penilaian bagi produk yang telah diluluskan oleh Pentadbiran Makanan dan Ubat Amerika Syarikat atau Agensi Ubat Eropah, meliputi ubat baharu, produk biologik dan generik, dengan tempoh peraturan 60 hari bekerja serta maksimum tiga pusingan surat-menyurat. NPRA menyatakan skop laluan itu akan diperluas kepada agensi rujukan lain selepas prosedurnya diuji. Buat masa ini, laluan terpantas masuk ke pasaran Malaysia masih melalui pengawal selia yang sama dengan blok yang cuba dikurangkan pergantungan bekalannya.
Eksport perubatan negara bersandar pada pasaran yang sama
Pendedahan Malaysia bersifat dua hala. Menurut data yang dikemukakan KKM, eksport peralatan perubatan negara ke Amerika Syarikat pada 2024 bernilai RM13.69 bilion atau 36.97 peratus daripada keseluruhan eksport peralatan perubatan, manakala eksport farmaseutikal ke pasaran itu bernilai RM560 juta atau 18.48 peratus daripada jumlah eksport farmaseutikal. Produk farmaseutikal dilaporkan tersenarai dalam pengecualian tarif, tetapi kedudukan peralatan perubatan kurang jelas.
Bagi rakyat, kesannya berlapis. Pekerjaan dalam kilang peranti perubatan bergantung pada satu pasaran utama, sementara harga ubat di klinik bergantung pada rantaian import yang sama. KKM menegaskan harga ubat kekal stabil sepanjang tahun ini dengan kenaikan sekitar satu hingga dua peratus, sebahagiannya kerana pemain industri termasuk Pharmaniaga dan Persatuan Industri Farmaseutikal Malaysia menyerap sebahagian kenaikan kos operasi. Penyerapan kos oleh syarikat bukan penyelesaian kekal. Ujian sebenar dasar bekalan ubat negara akan tiba apabila kontrak lama habis dan kontrak baharu terpaksa dirunding dalam keadaan pasaran yang lebih ketat.