Bulan Oktober sekali lagi menjadi Bulan Literasi Kewangan, dan tahun ini ia merupakan kempen pertama di bawah Strategi Kebangsaan Literasi Kewangan 2026-2030 (NS2.0) yang dilancarkan Bank Negara Malaysia bersama Rangkaian Pendidikan Kewangan (FEN) pada Oktober tahun lalu. Fokus kempen biasanya tertumpu kepada orang dewasa: hutang, simpanan persaraan dan penipuan dalam talian. Namun data antarabangsa menunjukkan masalahnya bermula lebih awal, iaitu di bilik darjah.
Dalam penilaian celik kewangan Program Penilaian Pelajar Antarabangsa (PISA) 2022, murid Malaysia berusia 15 tahun mencatat purata 406 mata. Menurut laporan OECD, angka itu terendah antara 20 negara dan ekonomi yang menyertai penilaian tersebut, 121 mata di belakang komuniti Flemish di Belgium yang mendahului dengan 527 mata. Keputusan ini penting kerana Malaysia bukan negara yang mengabaikan pendidikan kewangan. Ia sudah lama berada dalam kurikulum, cuma tidak sebagai subjek tersendiri.
Hampir separuh murid belum capai tahap asas
OECD menetapkan Tahap 2 sebagai garis asas, iaitu tahap minimum untuk seseorang membuat keputusan kewangan yang bertanggungjawab dalam situasi harian. Di Malaysia, hanya 53 peratus murid mencapai Tahap 2 atau lebih tinggi, berbanding 82 peratus secara purata di negara OECD. Ini bermakna kira-kira 47 peratus murid berada di Tahap 1 atau lebih rendah, iaitu sekadar mampu membezakan keperluan dengan kehendak dan membuat keputusan perbelanjaan yang paling ringkas.
Di hujung atas pula, kurang daripada satu dalam 100 murid Malaysia mencapai Tahap 5, tahap yang membolehkan seseorang menganalisis produk kewangan yang kompleks. Purata OECD ialah 11 peratus. Hanya 23 peratus murid kita mencapai sekurang-kurangnya Tahap 3, tahap yang melibatkan perbandingan pinjaman dengan kadar faedah berbeza atau merancang bajet berdasarkan kos sebenar. Kemahiran inilah yang akan diperlukan apabila mereka mula bekerja, membuat pinjaman pendidikan atau memohon kad kredit beberapa tahun kemudian.
Sudah ada dalam kurikulum sejak 2012, tetapi tersebar nipis
Laporan OECD yang sama mencatatkan bahawa standard celik kewangan Malaysia dibangunkan pada 2012 oleh Kementerian Pendidikan bersama Bank Negara, dan diserapkan ke dalam kurikulum untuk kanak-kanak berumur tiga hingga 17 tahun. Pendekatannya ialah merentas kurikulum. Setiap tahun persekolahan rendah dan menengah dijangka menerima kira-kira tiga jam pengajaran pendidikan kewangan setahun, kebanyakannya melalui Matematik dan subjek teras lain.
Tiga jam setahun ialah jumlah yang kecil jika dibandingkan dengan beban kandungan yang perlu disampaikan. Data PISA menunjukkan murid Malaysia sebenarnya kerap didedahkan kepada asas. Sebanyak 82 peratus melaporkan pernah atau kerap membuat tugasan tentang beza antara keperluan dan kehendak di sekolah, kadar tertinggi antara negara peserta. Masalahnya, pendedahan itu jarang melangkau ke konsep yang lebih berat. Sekurang-kurangnya 25 peratus murid Malaysia mengaku tidak mengetahui satu pun daripada 16 istilah kewangan yang ditanya dalam soal selidik PISA, seperti faedah, inflasi dan pelaburan.
Kebolehan matematik tidak diterjemah kepada keputusan kewangan
Satu dapatan OECD wajar diberi perhatian oleh penggubal kurikulum. Apabila skor celik kewangan dibandingkan dengan murid di negara lain yang mempunyai skor Matematik dan membaca yang setara, murid Malaysia berada lebih 10 mata di bawah jangkaan. Dengan kata lain, kelemahan mereka bukan sekadar kesan daripada skor Matematik yang rendah. Ada kemahiran khusus kewangan, seperti menilai risiko dan memahami produk, yang tidak terbentuk melalui pelajaran Matematik semata-mata.
Pada masa yang sama, OECD mendapati pendedahan kepada tugasan kewangan di sekolah dikaitkan dengan peningkatan kira-kira lapan mata bagi murid Malaysia, selepas mengambil kira latar belakang murid dan sekolah. Di kebanyakan negara lain, hubungan itu negatif atau tidak jelas. Ini memberi isyarat bahawa pengajaran di sekolah memang memberi kesan di Malaysia, cuma dosnya belum mencukupi.
Jurang sosioekonomi mula terbentuk di bangku sekolah
Ruang rumah tidak dapat menampung sepenuhnya kekurangan itu. Murid Malaysia antara yang paling kerap berbincang soal wang dengan ibu bapa. Sebanyak 88 peratus bercakap sekurang-kurangnya sebulan sekali tentang wang untuk barang yang ingin dibeli, dan 20 peratus berbincang setiap hari tentang keputusan menabung. Namun perbualan itu berkisar pada perbelanjaan harian. Hanya 23 peratus murid memiliki kad debit atau kad pembayaran, jauh di bawah purata OECD sebanyak 62 peratus, jadi pengalaman sebenar mengurus akaun masih terhad.
OECD juga mendapati murid daripada keluarga berkemampuan di Malaysia mengetahui lebih tiga istilah kewangan berbanding rakan dari keluarga kurang berkemampuan, antara jurang terbesar dalam penilaian tersebut. Jika sekolah tidak mengajar konsep seperti faedah kompaun dan risiko pelaburan secara tersusun, anak keluarga B40 akan memasuki alam pekerjaan dengan kelemahan yang sudah tertanam.
Kurikulum 2027 jadi ujian sama ada pendekatan merentas kurikulum kekal
Kurikulum Persekolahan 2027 akan mula dilaksanakan untuk murid Tahun Satu dan Tingkatan Satu pada 2027. Perincian kandungan setiap mata pelajaran belum diumumkan sepenuhnya, dan setakat ini tiada kenyataan rasmi yang menyebut celik kewangan sebagai domain atau subjek tersendiri. Pada Oktober 2023, Kementerian Kewangan mencadangkan kepada Kementerian Pendidikan supaya diwujudkan subjek kewangan dan keusahawanan di peringkat sekolah menengah, dengan FEN diminta membuat kajian awal. Keputusan muktamad tentang cadangan itu belum diumumkan.
Ada hujah kukuh di kedua-dua belah pihak. Subjek baharu menambah beban jadual yang sudah padat, manakala pendekatan merentas kurikulum mudah tenggelam di bawah tuntutan peperiksaan. Jalan tengah yang boleh diukur ialah menetapkan hasil pembelajaran kewangan yang jelas bagi setiap tahap, termasuk konsep di atas Tahap 2 PISA, dan menyertai semula penilaian celik kewangan PISA supaya kemajuan dapat dibandingkan. NS2.0 sendiri memperkenalkan rangka kerja pemantauan dengan petunjuk prestasi yang boleh diukur. Bagi jutaan murid yang bakal menjadi peminjam, penabung dan sasaran penipu dalam masa beberapa tahun, sasaran untuk bilik darjah wajar menjadi sebahagian daripadanya.