Selepas beberapa bulan bergelora, pasaran minyak dunia akhirnya menunjukkan tanda kembali reda pada pertengahan 2026. Harga minyak mentah Brent yang pernah mencecah kira-kira AS$144 setong pada awal April telah menyusut ke bawah paras AS$90 setong menjelang pertengahan Jun, dan terus melembut ke arah AS$80 setong pada awal Julai. Penurunan ini memberi ruang bernafas kepada belanjawan negara yang sebelum ini tertekan oleh lonjakan kos subsidi bahan api.
Bagi Malaysia, harga minyak ialah pedang bermata dua. Sebagai pengeluar dan pengeksport minyak serta gas, harga tinggi menambah hasil melalui dividen Petronas dan royalti. Namun sebagai negara yang masih menanggung subsidi bahan api yang besar, harga tinggi turut membengkakkan bil subsidi jauh melebihi peruntukan asal. Justru, kelegaan harga baru-baru ini penting untuk menjaga kedudukan fiskal negara, tetapi ia belum tentu kekal.
Harga minyak dunia turun selepas kemuncak April
Lonjakan harga pada suku pertama tahun ini banyak didorong oleh ketegangan geopolitik dan kebimbangan terhadap bekalan fizikal. Selepas kemuncak awal April, sentimen pasaran bertambah baik berikutan kemajuan rundingan keamanan yang mengurangkan risiko gangguan bekalan, lalu menolak harga Brent turun ke sekitar AS$99 setong pada awal Jun sebelum terus melembut.
Beberapa rumah penyelidikan menganggarkan purata harga Brent akan berada dalam julat AS$80 hingga AS$100 setong bagi baki tahun 2026. Walaupun paras ini lebih rendah daripada kemuncak April, ia masih dianggap tinggi mengikut piawaian beberapa tahun kebelakangan, dan sebahagian besar unjuran fiskal negara bergantung pada sejauh mana keamanan geopolitik dapat dikekalkan. Sebarang ketegangan baharu di rantau pengeluar utama boleh dengan cepat membalikkan trend penurunan ini.
Beban subsidi bulanan susut kepada kira-kira RM3.5 bilion
Kesan harga minyak terhadap kewangan negara paling ketara pada bil subsidi bahan api. Menurut Kementerian Kewangan, subsidi bahan api bulanan meningkat mendadak daripada kira-kira RM700 juta pada Januari kepada RM5 bilion pada Mac, sebelum memuncak pada RM7.5 bilion pada April seiring lonjakan harga Brent.
Apabila harga minyak mula reda, beban itu turut menyusut kepada kira-kira RM3.5 bilion sebulan menjelang Jun, dengan RON95 menyumbang kira-kira RM2 bilion dan diesel kira-kira RM1.5 bilion. Menteri Kewangan Kedua Datuk Seri Amir Hamzah Azizan menegaskan bahawa tanpa reformasi subsidi yang telah dilaksanakan, kos subsidi boleh melebihi RM10 bilion sebulan pada harga minyak yang tinggi. Kerajaan kini mengunjurkan jumlah perbelanjaan subsidi sekitar RM40 bilion bagi keseluruhan 2026.
BUDI95 dan subsidi bersasar mengekang pembaziran
Salah satu sebab beban subsidi tidak melonjak lebih tinggi ialah peralihan kepada subsidi bersasar. Melalui program BUDI MADANI RON95, atau BUDI95, harga RON95 ditetapkan pada RM1.99 seliter untuk rakyat Malaysia yang layak, sambil subsidi ditumpukan kepada golongan yang benar-benar memerlukan dan bukannya kenderaan asing atau golongan berpendapatan sangat tinggi.
Pendekatan bersasar ini, digabungkan dengan program BUDI MADANI Diesel yang diperluas mulai 1 Julai, dianggarkan menjimatkan kira-kira RM2 bilion setahun daripada bil diesel sahaja. Reka bentuk subsidi bersasar ini bertujuan mengurangkan penggunaan berlebihan dan penyeludupan bahan api ke luar negara, sekali gus memastikan wang subsidi tidak bocor daripada sistem dan sampai kepada golongan yang disasarkan.
Sasaran defisit fiskal 3.5 peratus masih tertekan
Walaupun harga minyak telah reda, ahli ekonomi memberi amaran bahawa sasaran defisit fiskal kerajaan sebanyak 3.5 peratus daripada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) bagi 2026 masih terdedah kepada risiko. Beberapa institusi menjangkakan defisit boleh melebar ke sekitar 3.7 hingga 3.8 peratus jika kos subsidi dan bantuan sosial melebihi peruntukan asal. Ini bermakna kelegaan harga minyak sahaja tidak memadai untuk menjamin sasaran fiskal dicapai.
Untuk mengimbangi tekanan ini, kerajaan bergantung pada beberapa penyangga, termasuk dividen Petronas yang diumumkan sekitar RM20 bilion bagi 2026, penjimatan daripada subsidi bersasar, serta disiplin perbelanjaan merentas kementerian. Dana Kewangan Antarabangsa (IMF) dalam penilaian Perkara IV turut menyarankan Malaysia meneruskan usaha penyasaran subsidi dan memperluas asas hasil bagi mengukuhkan kedudukan fiskal jangka sederhana. Pada masa sama, Bank Negara Malaysia melaporkan ekonomi negara kekal berdaya tahan, dengan unjuran pertumbuhan KDNK bagi 2026 disemak lebih baik berikutan prestasi separuh pertama yang memberangsangkan.
Apa maknanya kepada rakyat Malaysia
Bagi rakyat biasa, hubung kait antara harga minyak dunia dan kehidupan seharian mungkin kelihatan jauh, tetapi kesannya nyata. Harga minyak yang stabil dan lebih rendah membantu mengekang inflasi kos pengangkutan dan barangan, di samping mengurangkan tekanan supaya kerajaan menyemak semula harga RON95 secara mendadak. Ia juga membebaskan ruang fiskal untuk perbelanjaan pembangunan seperti kesihatan, pendidikan dan bantuan bersasar.
Namun rakyat perlu memahami bahawa kelegaan ini bergantung pada faktor luar yang tidak terkawal. Jika ketegangan geopolitik kembali menaikkan harga minyak, bil subsidi boleh membengkak semula dalam masa beberapa bulan sahaja. Model subsidi bersasar seperti BUDI95 direka untuk melindungi golongan berpendapatan rendah dan sederhana sambil memastikan wang awam digunakan secara cekap. Dalam persekitaran harga tenaga yang tidak menentu, keupayaan Malaysia mengekalkan disiplin fiskal sambil melindungi rakyat yang rentan akan menjadi ujian sebenar sepanjang separuh kedua tahun ini.