Liputan vaksin nampak cemerlang di atas kertas, tetapi campak menyelinap melalui jurang daerah

Di atas kertas, program imunisasi kanak-kanak Malaysia antara yang paling kukuh di rantau ini. Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), liputan vaksin campak, beguk dan rubela (MMR) di peringkat kebangsaan kekal melebihi 95 peratus setiap tahun, iaitu paras minimum yang diperlukan untuk menyekat penularan campak dalam komuniti. Namun purata kebangsaan itu menyembunyikan satu kelemahan besar: hanya 62 peratus daerah benar-benar mencapai liputan MMR 95 peratus pada 2024.

Jurang itulah yang kini menjadi medan ujian sebenar. Campak antara virus paling mudah berjangkit di dunia, dan ia tidak membaca purata kebangsaan. Ia mencari poket komuniti yang liputannya rendah, lalu merebak di situ. Kenaikan semula kes campak di Malaysia sudah pun kami laporkan dalam tinjauan kesiapsiagaan wabak pada Julai lalu. Kali ini kami melihat sisi sebaliknya, iaitu keadaan perisai vaksin yang sepatutnya menghalang virus itu daripada bertapak.

Purata kebangsaan 95 peratus tidak melindungi daerah yang gagal mencapainya

Konsep imuniti kelompok bergantung pada liputan yang tinggi secara menyeluruh, bukan sekadar tinggi secara purata. Menurut WHO, vaksin campak berkesan melebihi 90 peratus, tetapi perlindungan pada peringkat komuniti hanya terjamin apabila hampir semua kanak-kanak di kawasan yang sama menerimanya. Sebuah daerah dengan liputan 85 peratus kekal terdedah walaupun purata negara menunjukkan 96 peratus.

Kajian pemodelan yang diterbitkan dalam jurnal BMC Public Health pada 2023 merumuskan bahawa strategi vaksinasi campak Malaysia belum menghasilkan imuniti populasi 95 peratus dalam mana-mana kohort kelahiran. Dalam erti kata lain, setiap generasi kanak-kanak Malaysia membesar dengan sedikit ruang kosong dalam perisai kolektif mereka, dan ruang itu terkumpul dari tahun ke tahun.

Dos kedua tercicir semasa pandemik dan kesannya masih berbaki

Data WHO dan UNICEF menunjukkan liputan dos pertama vaksin campak (MCV1) di Malaysia stabil sekitar 95 hingga 96 peratus sejak sedekad lalu. Dos kedua pula ceritanya berbeza. Anggaran WUENIC mencatatkan liputan MCV2 jatuh daripada 99 peratus pada 2017 kepada 88 peratus pada 2018, 87 peratus pada 2019 dan 84 peratus pada 2020, sebelum pulih ke paras 96 peratus menjelang 2022.

Kohort yang terlepas dos kedua dalam tempoh itu kini berada di bangku sekolah rendah. Mereka bukan tanpa perlindungan langsung, tetapi perlindungan satu dos sahaja tidak mencukupi untuk menutup rantaian jangkitan. Inilah sebabnya kempen susulan menjadi penting, kerana sistem rutin yang bergerak mengikut jadual tetap tidak dapat berpatah balik mengejar kanak-kanak yang sudah melepasi umur jadual imunisasi masing-masing.

Keraguan vaksin bukan lagi fenomena pinggiran

Kajian epidemiologi tempatan mengaitkan peningkatan wabak campak dengan keraguan vaksin yang menular sejak 2013, dengan insiden nasional meningkat kepada 14.8 kes bagi setiap sejuta penduduk menjelang 2020. Wabak di Kuala Koh, Gua Musang pada 2019 menunjukkan betapa dalamnya jurang ini boleh jadi: liputan dos pertama dalam komuniti Orang Asli di situ hanya 61.5 peratus ketika wabak tercetus.

Keraguan hari ini tidak lagi terhad kepada komuniti terpencil. Ia merebak melalui media sosial dalam bentuk dakwaan palsu tentang kandungan vaksin dan kesan sampingannya. KKM sendiri, pada sambutan Hari Imunisasi Kebangsaan 2026 di Putrajaya, menegaskan komitmen untuk terus membina keyakinan awam melalui maklumat tepat yang berasaskan sains, satu pengakuan bahawa pertempuran ini kini berlaku di ruang maklumat, bukan hanya di klinik.

Kempen MR tambahan capai 1.18 juta kanak-kanak, tetapi belum semua

Sebagai tindak balas, KKM melaksanakan Aktiviti Imunisasi Tambahan Measles-Rubella (MR SIA) dari 4 Ogos hingga 12 Oktober 2025, menyasarkan semua kanak-kanak berumur 6 hingga 59 bulan tanpa mengira status imunisasi, secara percuma dan terbuka kepada bukan warganegara. Menurut KKM, kempen itu berjaya memberikan suntikan tambahan kepada lebih 1.18 juta kanak-kanak di seluruh negara.

Angka itu besar, tetapi pencapaiannya tidak sekata. Di Kelantan misalnya, laporan RTM pada pertengahan kempen mencatatkan kira-kira 48,000 kanak-kanak telah divaksin, iaitu 52.9 peratus daripada sasaran 91,500 di negeri itu. Corak yang sama dengan jurang daerah dalam program rutin berulang di sini: negeri dan daerah yang paling memerlukan suntikan tambahan selalunya yang paling perlahan mencapainya.

Rantau yang bocor menjadikan jurang tempatan lebih berbahaya

Ancaman campak tidak berhenti di sempadan. Anggaran terkini UNICEF dan WHO menunjukkan liputan global dos pertama vaksin campak hanya 84 peratus dan dos kedua 77 peratus, jauh di bawah paras 95 peratus. Selagi rantau ini penuh dengan negara yang liputannya rendah, kes import akan terus tiba, dan setiap kes import yang mendarat di daerah berliputan rendah berpotensi mencetuskan kluster baharu.

Bagi ibu bapa, langkah praktikalnya mudah dan percuma: semak buku rekod kesihatan anak, pastikan kedua-dua dos MMR lengkap, dan rujuk klinik kesihatan kerajaan yang berdekatan jika ada dos yang tertinggal, kerana suntikan susulan boleh diberikan pada bila-bila masa tanpa sebarang kos. Bagi sistem kesihatan pula, ukuran kejayaan perlu beralih daripada purata kebangsaan kepada peta daerah, kerana di situlah campak membuat keputusannya.