Jurang digital pendidikan bandar dan luar bandar makin sempit, tetapi capaian peranti masih pincang

Transformasi pendidikan digital di Malaysia telah mencatat kemajuan yang ketara sejak pandemik, namun persoalan yang lebih sukar bukan lagi sama ada rakyat mempunyai talian internet, tetapi sama ada setiap pelajar benar-benar mempunyai alat dan ruang yang mencukupi untuk belajar di hadapan skrin. Data terkini menunjukkan jurang capaian internet antara bandar dan luar bandar semakin menyempit, tetapi jurang pemilikan peranti masih cukup besar untuk menentukan nasib pembelajaran seorang murid luar bandar.

Menurut Jabatan Perangkaan Malaysia, capaian internet di peringkat isi rumah kini hampir sejagat, tetapi angka purata nasional sering menyembunyikan ketidaksamaan yang masih wujud di pedalaman Sabah, Sarawak dan kawasan terpencil di Semenanjung. Apabila pembelajaran semakin bergantung kepada platform digital seperti DELIMa, jurang yang kelihatan kecil dalam peratusan boleh bermakna besar dalam bilik darjah.

Capaian internet hampir menyamai, tetapi belum sama rata

Data Jabatan Perangkaan Malaysia bagi Penggunaan dan Capaian ICT 2025 menunjukkan capaian internet isi rumah secara keseluruhan mencecah 97.1 peratus, naik daripada 96.8 peratus pada 2024. Apabila dipecahkan mengikut kawasan, isi rumah bandar mencatat 99.0 peratus berbanding 90.7 peratus di luar bandar. Jurang lapan mata peratusan ini jauh lebih kecil berbanding tahun-tahun sebelumnya, dan menunjukkan usaha memperluas talian ke kawasan luar bandar mula membuahkan hasil.

Penggunaan internet di peringkat individu turut tinggi, iaitu 98.3 peratus secara keseluruhan, dengan kawasan bandar pada 99.2 peratus dan luar bandar 95.7 peratus. Namun capaian semata-mata tidak menjamin pembelajaran berkualiti. Kelajuan talian yang tidak stabil, liputan yang terputus-putus di kawasan pedalaman, dan kos data yang membebankan keluarga berpendapatan rendah masih menjadi halangan yang tidak terungkap dalam angka purata.

Jurang peranti, bukan jurang talian, yang paling ketara

Cabaran sebenar terletak pada pemilikan peranti. Data Jabatan Perangkaan Malaysia menunjukkan penggunaan komputer secara keseluruhan ialah 81.5 peratus, tetapi kawasan bandar mencatat 87.0 peratus berbanding hanya 65.5 peratus di luar bandar. Jurang lebih 21 mata peratusan ini bermakna lebih ramai murid luar bandar terpaksa berkongsi satu peranti dalam keluarga, atau bergantung sepenuhnya kepada telefon pintar yang tidak sesuai untuk tugasan akademik yang panjang.

Bagi pelajar yang perlu menyiapkan kerja sekolah, menduduki pentaksiran dalam talian, atau mengakses buku teks digital, perbezaan antara memiliki komputer riba sendiri dan menumpang skrin telefon yang dikongsi adalah perbezaan antara belajar dengan selesa dan belajar dengan susah payah. Inilah jurang digital yang sebenar, dan ia tidak akan tertutup hanya dengan memperluas talian internet.

Kesan terhadap prestasi pelajar

Jurang infrastruktur ini akhirnya terpantul dalam pencapaian akademik. Keputusan Sijil Pelajaran Malaysia 2025 yang diumumkan Kementerian Pendidikan menunjukkan Gred Purata Nasional bagi calon bandar berada pada 4.40 berbanding 4.81 bagi calon luar bandar. Walaupun jurang ini dilaporkan semakin menyempit berbanding tahun sebelumnya, ia masih membuktikan bahawa lokasi geografi seorang pelajar terus mempengaruhi peluang pendidikannya.

Platform pembelajaran digital kebangsaan seperti DELIMa, yang dibangunkan Kementerian Pendidikan untuk menyediakan akaun bersepadu kepada guru dan murid, hanya boleh memberi manfaat sepenuhnya apabila setiap murid mempunyai peranti dan talian yang mencukupi untuk menggunakannya. Tanpa asas perkakasan yang adil, platform yang seragam berisiko memperdalam jurang, bukan merapatkannya, kerana yang berkemampuan akan menggunakannya sepenuhnya manakala yang lain ketinggalan.

Peruntukan dan program kerajaan

Kerajaan telah meletakkan sektor pendidikan sebagai keutamaan belanjawan. Melalui Belanjawan 2026, Kementerian Pendidikan menerima peruntukan sekitar RM66.2 bilion, meningkat daripada RM64.1 bilion pada tahun sebelumnya. Bagi merapatkan jurang capaian pula, kerajaan memperuntukkan kira-kira RM780 juta untuk memperluas liputan jalur lebar melalui projek JENDELA 2 ke sekitar 2,700 lokasi baharu, di samping kira-kira RM770 juta bagi melaksanakan baki projek Point of Presence Fasa 2 yang turut menyasarkan sekolah terpilih di kawasan desa dan pedalaman.

Selain itu, peruntukan besar turut disalurkan bagi menaik taraf sekolah daif, dengan tumpuan khusus kepada Sabah dan Sarawak yang merangkumi ratusan sekolah. Usaha ini penting kerana jurang digital sering bertindih dengan jurang infrastruktur asas seperti bekalan elektrik yang stabil dan bangunan sekolah yang selamat. Tanpa asas fizikal yang kukuh, peranti dan talian sahaja tidak mencukupi.

Apa makna kepada rakyat Malaysia

Bagi keluarga di luar bandar, jurang digital pendidikan bukan sekadar statistik, tetapi soal masa depan anak-anak mereka. Seorang murid yang ketinggalan dalam pembelajaran digital pada hari ini berisiko ketinggalan dalam pasaran kerja yang semakin menuntut kemahiran digital pada hari esok. Apabila ekonomi negara bergerak ke arah perindustrian berasaskan teknologi, mereka yang tidak diberi peluang awal akan terus terpinggir.

Justeru, merapatkan jurang ini menuntut lebih daripada memperluas talian. Ia memerlukan strategi yang turut memastikan setiap pelajar memiliki peranti yang sesuai, guru yang terlatih, dan sokongan keluarga yang mampu. Kemajuan capaian internet yang dicapai setakat ini patut diraikan, tetapi ia hanya separuh perjalanan. Selagi seorang murid di pedalaman masih perlu berkongsi satu telefon dengan adik-beradiknya untuk menyiapkan kerja sekolah, jurang digital pendidikan Malaysia belum benar-benar tertutup.