Selama bertahun-tahun, perbualan mengenai jurang digital pendidikan di Malaysia sering bermula dan berakhir pada satu soalan mudah: adakah pelajar mempunyai akses internet? Jika ukuran itu yang digunakan, kita boleh mengisytiharkan kemenangan. Menurut Survei Penggunaan dan Capaian ICT oleh Individu dan Isi Rumah 2025 yang dikeluarkan Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) pada 23 April 2026, sebanyak 98.3 peratus rakyat Malaysia kini menggunakan internet, dengan kawasan bandar mencatat 99.2 peratus dan luar bandar 95.7 peratus. Jurang capaian yang dahulunya menganga kini menyempit kepada beberapa mata peratusan sahaja.

Namun angka yang lebih jujur tersembunyi di sebalik statistik capaian. Data DOSM yang sama menunjukkan penggunaan komputer secara keseluruhan hanya 81.5 peratus, dengan kawasan bandar pada 87.0 peratus berbanding luar bandar yang tertinggal jauh pada 65.5 peratus. Jurang melebihi 21 mata peratusan inilah yang menentukan sama ada seorang murid boleh menyiapkan tugasan bertulis, mengakses platform pembelajaran, atau sekadar berkongsi satu telefon pintar dengan seisi keluarga. Isu sebenar bukan lagi sama ada internet sampai, tetapi sama ada peranti yang sesuai berada di tangan pelajar yang memerlukannya.

Capaian bukan lagi masalah utama

Perkembangan infrastruktur sepanjang dekad lalu telah membuahkan hasil. Pada peringkat isi rumah, DOSM melaporkan capaian internet mencecah 97.1 peratus secara nasional pada 2025, dengan isi rumah bandar pada 99.0 peratus dan luar bandar meningkat kepada 90.7 peratus. Capaian telefon bimbit, radio dan televisyen masing-masing berada pada 99.5 peratus, menjadikan sambungan asas hampir universal di seluruh negara.

Peralihan ini penting kerana ia mengubah cara dasar perlu dirangka. Apabila hampir setiap keluarga mempunyai sambungan, tumpuan wajar beralih daripada sekadar memasang menara telekomunikasi kepada memastikan kualiti sambungan, kemampuan membayar pelan data bulanan, dan yang paling kritikal, ketersediaan peranti yang membolehkan pembelajaran bermakna berlaku.

Pemilikan peranti punca jurang sebenar

Bagi murid luar bandar, kekurangan komputer bukan sekadar kesulitan teknikal tetapi halangan pembelajaran yang nyata. Sebuah telefon pintar bersaiz tapak tangan tidak memadai untuk menaip esei panjang, menyelesaikan lembaran kerja digital, atau mengikuti kelas dalam talian selama berjam-jam. Apabila satu peranti terpaksa dikongsi antara beberapa adik-beradik yang bersekolah, masa yang ada untuk setiap seorang menjadi terhad, dan mereka yang lebih muda sering terpinggir.

Kesan kumulatif jurang peranti ini terzahir dari semasa ke semasa. Murid yang jarang berpeluang menggunakan komputer akan ketinggalan bukan sahaja dalam tugasan harian, tetapi juga dalam pembinaan kemahiran digital asas yang semakin menjadi prasyarat kepada pekerjaan bergaji baik. Dengan kata lain, jurang 21 mata peratusan dalam pemilikan komputer hari ini berisiko menjelma sebagai jurang pendapatan dan peluang pada masa hadapan.

Pelaburan infrastruktur diteruskan

Kerajaan terus melabur bagi merapatkan baki jurang yang tinggal. Menerusi Pelan Jalinan Digital Negara (JENDELA), fasa lanjutan projek jalur lebar dirancang untuk memperluas liputan ke ribuan lokasi baharu, termasuk kawasan desa dan pedalaman yang selama ini kurang mendapat perhatian. Projek Point of Presence turut menyasarkan sekolah terpilih di luar bandar supaya institusi pendidikan tidak lagi menjadi titik buta dalam peta sambungan negara.

Pelaburan infrastruktur ini perlu dilihat sebagai asas, bukan penyelesaian menyeluruh. Menyediakan sambungan berkualiti ke sekolah pedalaman ialah langkah wajib, tetapi ia hanya berbaloi jika diiringi dengan peranti mencukupi di dalam bilik darjah dan sokongan berterusan kepada guru untuk memanfaatkan teknologi tersebut dalam pengajaran harian.

RPM 2026-2035 sebagai kompas baharu

Rangka kerja dasar yang cuba menangani isu ini secara bersepadu ialah Rancangan Pendidikan Malaysia (RPM) 2026-2035, yang diluncurkan Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim di Pusat Konvensyen Antarabangsa Putrajaya. Dengan tema Merapatkan Jurang, Meningkatkan Mutu, Meraih Kejayaan Bersama, dokumen sepuluh tahun ini meletakkan transformasi digital dan kecerdasan buatan sebagai pemacu utama pembaharuan pendidikan, sekali gus mengiktiraf jurang digital sebagai antara cabaran teras yang perlu dirungkai.

Antara sasaran RPM ialah pembangunan rangkaian jalur lebar pendidikan nasional dengan matlamat sambungan menyeluruh ke semua institusi pendidikan, tanpa mengira lokasi bandar atau luar bandar. Kejayaan hasrat ini bagaimanapun bergantung kepada pelaksanaan yang teliti, khususnya dalam memastikan capaian, kesediaan guru dan privasi data ditangani serentak supaya kemajuan teknologi benar-benar menjadi jambatan, bukan tembok baharu.

Apa maknanya kepada rakyat Malaysia

Bagi keluarga di luar bandar, keputusan dasar ini menyentuh soal keadilan generasi. Seorang murid di pedalaman Sabah atau Sarawak yang tidak mempunyai komputer di rumah bermula dengan kelemahan berbanding rakannya di bandar, walaupun kedua-duanya menduduki peperiksaan yang sama dan bersaing untuk peluang yang sama. Merapatkan jurang peranti bukan sekadar belanjawan teknologi, tetapi pelaburan dalam mobiliti sosial dan keupayaan negara membangunkan bakat daripada setiap ceruk.

Ujian sebenar bagi dasar pada tahun-tahun mendatang bukanlah sama ada peratusan capaian internet terus meningkat, kerana angka itu sudah hampir tepu. Ujiannya ialah sama ada seorang murid luar bandar mempunyai peranti yang sesuai di tangannya, sambungan yang boleh dipercayai, dan guru yang bersedia membimbingnya. Selagi jurang pemilikan komputer kekal melebihi 21 mata peratusan, kerja merapatkan jurang digital pendidikan negara masih jauh daripada selesai.