Kampus universiti menerima ratusan ribu pelajar setiap sesi akademik, dan bersama mereka tiba satu beban yang jarang muncul dalam statistik kemasukan. Menjawab soalan di Dewan Rakyat pada Ogos 2025, Menteri Pendidikan Tinggi Datuk Seri Dr Zambry Abd Kadir mengakui kemurungan, keresahan dan tekanan dalam kalangan mahasiswa didorong oleh tekanan akademik, kos sara hidup, pengasingan sosial dan media sosial. Kementerian menyediakan kaunseling profesional secara percuma di semua universiti awam melalui Pusat Kaunseling Pelajar yang diiktiraf di bawah Akta Kaunselor 1998, tetapi tenaga yang memikul tugas itu hanyalah lebih 280 kaunselor bertauliah.
Angka itu perlu dibaca bersama satu lagi angka. Statistik Pendidikan Tinggi mencatatkan 634,706 pelajar di 20 universiti awam pada 2025, seperti yang pernah kami laporkan dalam ulasan mengenai suara pelajar kampus. Jika dibahagikan secara purata, seorang kaunselor bertauliah menanggung lebih 2,200 pelajar. Nisbah ini menimbulkan soalan yang sukar dielakkan: mampukah sistem sokongan di kampus menampung permintaan yang semakin meningkat?
Nisbah kaunselor jauh melepasi piawaian antarabangsa
International Accreditation of Counseling Services (IACS), badan yang mengakredit pusat kaunseling universiti di peringkat antarabangsa, mengesyorkan seorang kaunselor profesional sepenuh masa bagi setiap 1,000 hingga 1,500 pelajar. Purata di universiti awam Malaysia kini melebihi 2,200 pelajar bagi seorang kaunselor, hampir dua kali ganda had atas syor tersebut. Purata ini juga menyembunyikan perbezaan antara kampus: universiti penyelidikan yang besar dengan puluhan ribu pelajar tidak semestinya mempunyai bilangan kaunselor berkadar dengan saiznya.
Beban sebenar mungkin lebih berat daripada yang digambarkan nisbah itu. Kaunselor kampus bukan sahaja mengendalikan kes kesihatan mental, malah turut menguruskan kaunseling kerjaya, akademik dan program pembangunan pelajar. Setiap jam yang diperuntukkan untuk bengkel motivasi adalah jam yang tidak tersedia untuk sesi individu bagi pelajar yang sedang bergelut dengan kemurungan.
Pelajar tiba di kampus membawa tekanan dari bangku sekolah
Isyarat awal menunjukkan kohort yang melangkah masuk ke universiti sudah pun terbeban. Satu saringan yang dijalankan kumpulan penyelidik Universiti Kebangsaan Malaysia pada Mac 2025 terhadap 134 pelajar sekolah yang bakal menduduki SPM mendapati hanya 33 peratus berada pada tahap kesihatan mental normal, manakala 12 peratus memerlukan intervensi profesional. Sampelnya kecil dan tidak mewakili seluruh negara, tetapi dapatannya selari dengan arah yang dilaporkan tinjauan kesihatan kebangsaan sejak beberapa tahun kebelakangan.
Peralihan ke universiti pula menambah lapisan tekanan baharu. Ramai pelajar buat pertama kali tinggal jauh daripada keluarga, menguruskan kewangan sendiri dengan elaun atau pinjaman yang terhad, dan bersaing dalam persekitaran akademik yang jauh lebih sengit daripada sekolah. Gambaran nasional yang lebih luas mengenai tekanan dalam kalangan orang muda pernah kami huraikan dalam laporan krisis senyap kesihatan mental belia, dan kampus ialah tempat sebahagian besar tekanan itu bertemu.
Modul dan skuad sokongan ditambah, tenaga profesional masih terhad
Kementerian Pendidikan Tinggi tidak berdiam diri. Manual perkhidmatan kaunseling untuk institusi pendidikan tinggi dilancarkan pada Oktober 2024, diikuti modul kesihatan mental pelajar yang menjadi panduan pegawai mengendalikan kes. Di peringkat kampus, inisiatif Crisis Support Squad dan program pembimbing rakan siswa melatih pelajar sendiri menjadi barisan sokongan pertama kepada rakan mereka. Kementerian turut memperkenalkan sistem intervensi awal dan pemantauan kes, serta fleksibiliti akademik bagi pelajar dengan keadaan mental yang kritikal.
Pendekatan rakan sebaya ini murah dan liputannya luas, tetapi ia bukan pengganti rawatan profesional. Rakan siswa boleh mengesan tanda awal dan memujuk rakannya mendapatkan bantuan, namun kes kemurungan sederhana hingga teruk tetap memerlukan kaunselor bertauliah atau psikologi klinikal. Selagi bilangan tenaga profesional tidak bertambah seiring enrolmen, barisan hadapan sukarela ini akhirnya menyalurkan lebih banyak kes kepada sistem yang sudah sesak.
Rancangan sepuluh tahun mengakui jurang, belanjawan belum menyebut angka khusus
Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026 hingga 2035 yang dilancarkan Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 20 Januari 2026 memberikan penekanan kepada kesejahteraan psikologi pelajar, satu pengiktirafan yang disambut baik Persatuan Psikologi Malaysia (PSIMA). Namun pengiktirafan dasar belum diterjemahkan kepada komitmen perbelanjaan yang jelas. Dalam Belanjawan 2027 yang dibentangkan pada 9 Oktober 2026, peruntukan Kementerian Kesihatan naik kepada RM47.7 bilion, tetapi langkah besar yang diumumkan tertumpu pada hospital, peralatan perubatan dan pemberian jawatan tetap kepada doktor kontrak.
Sebelum belanjawan dibentangkan, PSIMA menggesa kerajaan memberi fokus kepada pencegahan dan pengesanan awal risiko psikologi di sekolah, universiti dan tempat kerja. Pensyarah Universiti Utara Malaysia pula menulis dalam rencana pada Julai 2026 bahawa perkhidmatan kaunseling di institusi pendidikan tinggi masih terhad dari segi tenaga profesional, liputan dan akses. Kedua-dua suara ini menuju kesimpulan yang sama: dasar sudah menyebut kesejahteraan mental, tetapi nisbah kaunselor kepada pelajar belum berganjak.
Perkhidmatan percuma sedia ada, stigma pula penghalang terbesar
Bagi pelajar yang sedang bergelut, perkara paling penting untuk diketahui ialah bantuan di kampus tidak dikenakan bayaran. Mana-mana pelajar universiti awam boleh menemui Pusat Kaunseling Pelajar tanpa rujukan doktor, dan rekod sesi dilindungi kerahsiaan profesion di bawah Akta Kaunselor 1998. Halangan sebenar selalunya bukan akses tetapi stigma, iaitu kebimbangan bahawa mendapatkan kaunseling akan dilihat sebagai tanda lemah atau menjejaskan rekod akademik.
Di sinilah peranan universiti dan keluarga bertemu. Universiti boleh menormalkan saringan kesihatan mental semasa minggu orientasi supaya ia menjadi rutin dan bukan label, manakala ibu bapa perlu memahami bahawa tekanan di kampus hari ini berbeza daripada zaman mereka. Bagi Malaysia, taruhannya melangkaui kampus: 634,706 pelajar universiti awam itu ialah tenaga kerja negara dalam tempoh lima tahun, dan setiap pelajar yang tercicir kerana masalah mental yang tidak dirawat adalah kehilangan yang boleh dicegah dengan kos yang jauh lebih rendah daripada menanggung akibatnya.