Ancaman penyakit berjangkit terus menguji ketahanan sistem kesihatan awam Malaysia sepanjang tahun 2026. Dalam tempoh enam bulan pertama sahaja, negara berdepan lonjakan kes denggi, amaran virus Nipah yang mencetuskan saringan besar-besaran di pintu masuk antarabangsa, serta bayang-bayang wabak campak yang belum surut sepenuhnya. Setiap satu daripada ancaman ini menuntut respons pantas daripada Kementerian Kesihatan Malaysia dan kerjasama padu daripada masyarakat.

Berbanding era sebelum pandemik COVID-19, Malaysia kini memiliki rangkaian pengawasan penyakit yang lebih matang, termasuk Pusat Kawalan Operasi Krisis dan sistem amaran awal untuk beberapa penyakit utama. Namun kematangan sistem sahaja tidak memadai. Cabaran sebenar terletak pada kesiapsiagaan berterusan, komunikasi risiko yang telus, dan kesanggupan rakyat menyertai usaha pencegahan. Berikut ialah gambaran keadaan semasa dan maknanya kepada rakyat Malaysia.

Denggi kekal ancaman paling meluas

Denggi terus menjadi penyakit berjangkit paling membimbangkan pada tahun 2026. Menurut pemantauan Kementerian Kesihatan menerusi portal iDengue, jumlah kes kumulatif setakat pertengahan Jun 2026 mencecah kira-kira 33,367 kes, satu peningkatan lebih kurang 20.7 peratus berbanding tempoh sama tahun sebelumnya. Yang lebih membimbangkan, kematian akibat denggi turut meningkat kepada 23 kes berbanding 16 kes pada tempoh sama 2025, iaitu lonjakan hampir 44 peratus.

Malaysia dilaporkan mencatat kadar insiden denggi tertinggi di rantau ASEAN apabila diukur mengikut kes bagi setiap seratus ribu penduduk, walaupun dari segi jumlah mutlak negara ini berada di belakang Indonesia dan Vietnam. Kemunculan variasi strain virus baharu turut menyukarkan ramalan corak wabak. Sebagai respons, Kementerian Kesihatan menggerakkan program Komuniti Bebas Denggi yang berteraskan intervensi persekitaran, pemerkasaan komuniti dan pengawasan entomologi, di samping empat tonggak pengurusan denggi iaitu pengesanan awal, pengurusan klinikal, pencegahan bersepadu dan pengawasan.

Amaran Nipah dan saringan di pintu masuk

Awal tahun 2026 menyaksikan Malaysia mengaktifkan mod amaran terhadap virus Nipah berikutan laporan kes di negara terjejas. Kementerian Kesihatan melaksanakan saringan kesihatan bersasar di Pintu Masuk Antarabangsa bagi mengesan sebarang kemasukan kes. Dalam tempoh 29 Januari hingga 22 Februari 2026, hampir enam juta pengembara telah disaring, termasuk 123,103 orang yang tiba dari negara terjejas.

Hasil saringan intensif itu, tiada satu pun kes yang memenuhi definisi jangkitan virus Nipah dikesan di Malaysia. Selepas melepasi dua tempoh inkubasi tanpa sebarang pengesanan, Kementerian Kesihatan menurunkan status respons daripada mod amaran kepada mod pemantauan. Episod ini menunjukkan nilai sebenar sistem pengawasan sempadan, tetapi Kementerian menegaskan bahawa kestabilan situasi tetap menuntut kesiapsiagaan berterusan dan penyelarasan pantas antara agensi memandangkan virus Nipah tidak mempunyai vaksin atau rawatan khusus setakat ini.

Campak dan jurang imunisasi yang membimbangkan

Campak kekal sebagai peringatan bahawa penyakit yang boleh dicegah dengan vaksin masih boleh berpatah balik apabila liputan imunisasi merosot. Data Kementerian Kesihatan menunjukkan kes campak hampir berganda pada tahun 2024 dengan 3,791 kes berbanding 2,002 kes pada 2023, manakala bilangan wabak melonjak daripada 112 kepada 231. Kira-kira 44 peratus kes membabitkan kanak-kanak bawah lima tahun, dan hampir 29 peratus membabitkan bukan warganegara, dengan majoriti daripada mereka tidak pernah menerima sebarang vaksin.

Bagi menutup jurang ini, Kementerian Kesihatan melancarkan kempen suntikan tambahan vaksin campak dan rubela secara percuma kepada kanak-kanak berumur enam bulan hingga 59 bulan sepanjang Ogos hingga Oktober 2025. Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia, vaksin campak lebih 90 peratus berkesan, namun keberkesanannya bergantung pada liputan yang tinggi dan menyeluruh. Cabaran menjangkau kumpulan tanpa dokumen dan komuniti yang teragak-agak terhadap vaksin masih menjadi keutamaan kesihatan awam.

Wabak penyakit cegahan vaksin masih aktif

Selain penyakit besar yang mendapat perhatian umum, Kementerian Kesihatan turut memantau puluhan kelompok wabak yang lebih kecil sepanjang tahun. Buletin epidemiologi Bahagian Kawalan Penyakit menunjukkan sehingga minggu epidemiologi ke-12 tahun 2026, sejumlah 79 wabak penyakit boleh dicegah dengan vaksin telah dilaporkan, dengan 74 daripadanya telah ditamatkan dan lima lagi masih aktif ketika laporan dikeluarkan.

Angka ini mencerminkan sifat sebenar kesiapsiagaan wabak, iaitu ia bukan tindak balas sekali gus terhadap satu ancaman besar, tetapi kerja pengesanan dan pembendungan yang berterusan terhadap banyak kelompok kecil sebelum ia merebak. Kejayaan menamatkan sebahagian besar wabak dalam masa singkat bergantung pada laporan pantas oleh fasiliti kesihatan, siasatan lapangan yang cekap, dan liputan vaksinasi yang mencukupi dalam komuniti setempat.

Apa maknanya kepada rakyat Malaysia

Bagi rakyat biasa, kesiapsiagaan wabak bukan sekadar urusan pakar kesihatan awam. Setiap peningkatan kes denggi bermakna lebih ramai keluarga terpaksa menanggung kos rawatan hospital, kehilangan hari bekerja, dan dalam kes paling malang, kehilangan nyawa. Kelompok berisiko tinggi seperti kanak-kanak, warga emas dan mereka yang mempunyai penyakit kronik paling terdedah kepada komplikasi serius.

Langkah pencegahan pula sebahagian besarnya terletak di tangan masyarakat sendiri. Membersihkan tempat pembiakan nyamuk di sekitar rumah, memastikan kanak-kanak melengkapkan jadual imunisasi, serta mendapatkan rawatan awal apabila demam berterusan merupakan tindakan mudah yang memberi kesan besar. Sistem pengawasan negara boleh mengesan dan memberi amaran, tetapi benteng pertama sebenarnya adalah kesedaran dan tindakan setiap individu.

Selagi denggi terus meningkat dan ancaman baharu boleh muncul pada bila-bila masa, kesiapsiagaan berterusan kekal menjadi pelaburan kesihatan awam yang paling berbaloi. Kementerian Kesihatan menegaskan bahawa gabungan pengawasan yang kukuh, komunikasi risiko yang telus, dan penyertaan aktif rakyat adalah formula terbaik untuk memastikan Malaysia mampu menahan gelombang penyakit berjangkit tanpa terpaksa menunggu keadaan menjadi krisis.