Industri semikonduktor dunia sedang melalui salah satu fasa menaik paling rancak dalam sejarahnya. Menurut Persatuan Industri Semikonduktor (SIA), jualan cip global mencecah 791.7 bilion dolar AS pada 2025, meningkat 25.6 peratus berbanding tahun sebelumnya, dan industri ini kini dijangka menembusi paras satu trilion dolar AS buat pertama kali pada 2026. Pemacu utamanya jelas: pelaburan besar-besaran dalam pusat data dan cip kecerdasan buatan yang menelan bekalan memori dan pemproses termaju lebih pantas daripada kemampuan kilang mengeluarkannya.
Bagi Malaysia, kitaran menaik ini bukan sekadar cerita luar negara. Negara kita ialah pengeksport semikonduktor keenam terbesar dunia, dan sektor elektrik dan elektronik (E&E) menyumbang hampir separuh daripada keseluruhan eksport negara. Soalannya bukan lagi sama ada Malaysia mendapat manfaat daripada ledakan ini, tetapi sama ada kita mampu menaiki tangga nilai sebelum kitaran berpatah balik.
Ledakan global yang didorong kecerdasan buatan
Data SIA menunjukkan momentum yang luar biasa. Jualan suku pertama 2026 mencecah 298.5 bilion dolar AS, jauh melebihi tempoh sama tahun lalu, dengan permintaan tertumpu kepada memori lebar jalur tinggi (HBM), unit pemprosesan grafik dan cip logik termaju untuk pusat data. Berbeza dengan kitaran lalu yang dipandu telefon pintar atau komputer peribadi, kitaran kali ini dipacu perbelanjaan modal gergasi teknologi yang membina infrastruktur kecerdasan buatan.
Namun sifat kitaran tetap kitaran. Pengeluar sedang menambah kapasiti pada kadar yang belum pernah berlaku, dan sejarah industri ini penuh dengan episod bekalan berlebihan yang menyusul setiap fasa kekurangan. Bagi negara pengeluar seperti Malaysia, tempoh menaik inilah masa untuk melabur dalam keupayaan baharu, bukan sekadar menuai jualan.
Kedudukan Malaysia dalam rantaian bekalan
Kekuatan Malaysia selama lima dekad terletak pada bahagian belakang rantaian bekalan, iaitu pemasangan, pengujian dan pembungkusan cip. Kira-kira 13 peratus daripada cip dunia melalui kemudahan pemasangan dan pengujian di Malaysia, kebanyakannya di kilang syarikat multinasional di Pulau Pinang, Kulim dan Melaka.
Angka eksport mencerminkan kekuatan ini. Eksport E&E negara mencatat RM711.44 bilion pada 2025, bersamaan 44.3 peratus daripada keseluruhan eksport Malaysia, menurut data yang dikumpulkan Jabatan Perangkaan Malaysia. Daripada jumlah itu, peranti semikonduktor, litar bersepadu, transistor dan injap sahaja menyumbang RM465.62 bilion. Sektor ini turut menarik RM28.5 bilion pelaburan diluluskan pada 2025, menjadikannya tunjang ekonomi pembuatan negara.
Lonjakan eksport pada 2026
Momentum global itu kini mengalir deras ke dalam data perdagangan Malaysia. Dalam tempoh lima bulan pertama 2026, eksport E&E melonjak 39.7 peratus kepada RM382.9 bilion, sekali gus menyumbang 48.2 peratus daripada keseluruhan eksport negara. Ini bermakna hampir setiap ringgit kedua yang diperoleh daripada eksport Malaysia kini datang daripada sektor elektrik dan elektronik.
Kebergantungan setinggi ini membawa dua wajah. Ia menjana pekerjaan mahir, pendapatan eksport dan aktiviti sokongan daripada logistik hingga perkhidmatan kejuruteraan. Pada masa sama, ia mendedahkan ekonomi negara kepada turun naik kitaran cip dan ketegangan geopolitik, termasuk sekatan eksport teknologi dan perubahan dasar tarif kuasa besar yang boleh mengubah aliran perdagangan dalam sekelip mata.
Pertaruhan RM185 juta dalam pembungkusan termaju
Di sinilah letaknya langkah strategik terbaharu negara. Pada Jun 2026, Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi melancarkan inisiatif RM185 juta untuk membangunkan keupayaan pembungkusan termaju tempatan menerusi Konsortium Pembungkusan Termaju Malaysia (MAPC). Kerajaan meluluskan geran penyelidikan RM92 juta untuk tempoh 24 bulan, manakala industri menyumbang RM93 juta lagi.
Lima syarikat tempatan menganggotai konsortium ini, iaitu SkyeChip, Inari, FusionAP, Pentamaster dan NSW Automation. Projek sulungnya ialah talian perintis pembungkusan 2.5D menggunakan interposer silikon untuk memori lebar jalur tinggi, teknologi yang menjadi nadi cip kecerdasan buatan masa kini. Sasarannya berani: merebut 7 peratus pasaran pembungkusan termaju global menjelang 2035, yang dianggarkan bernilai kira-kira 5 bilion dolar AS setahun jika tercapai. Realitinya juga harus diakui, keupayaan pembungkusan termaju syarikat tempatan hari ini bermula hampir daripada kosong, dan tempoh dua tahun untuk membina talian perintis adalah jadual yang ketat.
Apa maknanya untuk rakyat Malaysia
Bagi rakyat biasa, pertaruhan ini menentukan jenis pekerjaan yang wujud dalam ekonomi sepuluh tahun akan datang. Aktiviti pemasangan dan pengujian konvensional menghasilkan gaji yang baik tetapi terhad, manakala pembungkusan termaju, reka bentuk cip dan automasi peralatan menawarkan pekerjaan kejuruteraan bernilai tinggi yang mampu menaikkan gaji penengah negara. Kejayaan MAPC juga akan menentukan sama ada keuntungan kitaran cip kali ini kekal dalam ekonomi tempatan atau sekadar singgah di kilang milik asing.
Cabarannya kini adalah pelaksanaan. Bekalan tenaga kerja mahir perlu dipercepat, geran penyelidikan perlu diterjemahkan kepada keupayaan pengeluaran sebenar, dan negara perlu bersedia menghadapi kemungkinan kitaran global berpatah balik sebelum pelaburan ini matang. Tetingkap peluang sedang terbuka luas pada 2026. Sejarah industri ini mengingatkan kita bahawa ia tidak akan terbuka selamanya.