Jabatan Kastam Diraja Malaysia mengutip hasil berjumlah RM43.62 bilion sepanjang enam bulan pertama 2026, meningkat RM7.93 bilion atau 22.22 peratus berbanding RM35.69 bilion yang dikutip dalam tempoh sama tahun lalu. Ketua Pengarah Kastam Datuk Amran Ahmad memberitahu sidang media di Putrajaya pada 23 Julai bahawa kutipan itu melepasi sasaran separuh tahun sebanyak RM3.62 bilion, dan mewakili kira-kira 54.5 peratus daripada sasaran tahunan RM80 bilion yang ditetapkan Kementerian Kewangan.
Angka itu penting kerana ia datang daripada bahagian sistem cukai yang paling banyak diubah kerajaan sejak dua tahun lepas, iaitu cukai tidak langsung. Peluasan skop Cukai Jualan dan Perkhidmatan yang berkuat kuasa 1 Julai 2025 kini sudah melalui satu tahun penuh, manakala e-Invois memasuki fasa terakhirnya. Sisi perbelanjaan bagi persamaan fiskal yang sama, termasuk beban subsidi bahan api, sudah kami huraikan dalam ulasan sebelum ini. Kali ini tumpuannya pada sisi hasil, menjelang Belanjawan 2027 yang akan dibentang di Dewan Rakyat pada 9 Oktober.
Kastam melepasi sasaran separuh tahun dengan operasi kutipan semula
Momentum ini bermula awal tahun. Pada suku pertama 2026 sahaja, Kastam mengutip RM23.60 bilion berbanding RM18.82 bilion pada suku pertama 2025, iaitu kenaikan 25 peratus. Jabatan itu mengaitkan sebahagian pertambahan tersebut dengan inisiatif penguatkuasaan seperti Operasi Jejak dan Kutip Semula 3.0, di samping pendigitalan proses import dan eksport yang mempercepatkan urusan pelepasan barangan.
Bagi keseluruhan 2025, Kastam merekodkan kutipan RM73.27 bilion, sedikit melepasi sasaran yang disemak semula. Sasaran RM80 bilion tahun ini bermakna jabatan berkenaan perlu menambah lebih RM6 bilion dalam tempoh setahun, satu lonjakan yang bergantung bukan sahaja pada kadar cukai tetapi juga pada tahap pematuhan peniaga.
Cukai perkhidmatan kini menyumbang lebih besar daripada cukai jualan
Dalam anggaran rasmi yang dikemukakan bersama Belanjawan 2026, hasil cukai tidak langsung diunjur meningkat 8.9 peratus kepada RM83 bilion. Daripada jumlah itu, SST menyumbang RM59.6 bilion atau 71.8 peratus, dengan cukai perkhidmatan dianggar RM33 bilion berbanding cukai jualan RM26.6 bilion.
Peralihan itu jarang disebut tetapi bermakna. Cukai perkhidmatan, yang dahulu komponen lebih kecil, kini komponen yang lebih besar, berikutan peluasan skop kepada perkhidmatan seperti pajakan dan sewaan, logistik serta perkhidmatan kewangan terpilih. Kementerian Kewangan sebelum ini menganggarkan semakan SST menambah kira-kira RM5 bilion hasil pada 2025 dan RM10 bilion setahun mulai 2026. Bagi isi rumah, kesannya tidak muncul sebagai satu bil cukai, sebaliknya terserap sedikit demi sedikit ke dalam harga barang dan perkhidmatan yang dibeli.
Pengecualian selepas maklum balas awam mengecilkan skop peluasan
Peluasan itu tidak berjalan persis seperti dirangka pada mulanya. Selepas maklum balas orang ramai dan industri, kerajaan mengecualikan epal, oren, mandarin dan kurma import daripada cukai jualan, serta membatalkan cadangan mengenakan cukai perkhidmatan ke atas perkhidmatan kecantikan seperti gunting rambut dan rawatan muka.
Ambang pendaftaran bagi perkhidmatan sewaan dan pajakan pula dinaikkan daripada RM500,000 kepada RM1 juta, manakala kadar cukai bagi sewaan diturunkan daripada lapan peratus kepada enam peratus mulai 1 Januari 2026. Setiap pelarasan itu melindungi pengguna dan perusahaan kecil, tetapi pada masa sama menunjukkan had politik bagi usaha meluaskan asas cukai secara mendadak.
e-Invois menambah hasil tanpa menyentuh kadar cukai
Saluran kedua ialah pematuhan. Lembaga Hasil Dalam Negeri melaporkan pada April lalu bahawa sejak sistem e-Invois bermula pada 1 Ogos 2024, sebanyak 225,604 pembayar cukai telah menghantar e-Invois dengan 1.299 bilion dokumen dikeluarkan. Semakan data itu mengesan RM3.5 bilion pendapatan yang tidak dilaporkan, membabitkan 38,906 pembayar cukai yang kemudiannya mengemukakan borang nyata dengan cukai berjumlah RM760.7 juta.
Fasa terakhir pelaksanaan wajib bermula 1 Julai 2026 bagi perniagaan dengan perolehan tahunan antara RM500,000 dan RM1 juta, manakala perniagaan di bawah RM500,000 dikecualikan. Bagi peniaga kecil yang tidak mampu membeli sistem sendiri, LHDN menyediakan platform MyInvois e-POS secara percuma. Pendekatan ini menambah hasil tanpa menaikkan sebarang kadar, kerana ia hanya membawa masuk urus niaga yang selama ini terlepas daripada rekod.
Nisbah cukai 12.7 peratus KDNK jadi ujian sebenar Belanjawan 2027
Walaupun kutipan meningkat, saiz keseluruhan asas cukai tetap kecil. Jumlah hasil cukai persekutuan bagi 2026 dianggar RM270.4 bilion, iaitu 78.8 peratus daripada keseluruhan hasil RM343.1 bilion, namun bersamaan hanya kira-kira 12.7 peratus daripada Keluaran Dalam Negara Kasar. Paras itu antara yang terendah di rantau ini dan menjadi sebab utama kerajaan masih bergantung kepada pinjaman untuk membiayai perbelanjaan pembangunan.
Menurut Kenyataan Pra-Belanjawan 2027, defisit fiskal negara turun daripada 6.4 peratus KDNK pada 2021 kepada 3.7 peratus pada 2025, manakala pinjaman baharu susut daripada RM100 bilion pada 2021 dan 2022 kepada RM75.6 bilion pada 2025. Sasaran tahun ini ialah 3.5 peratus, dan Akta Kewangan Awam dan Tanggungjawab Fiskal menetapkan paras tiga peratus atau lebih rendah sebagai matlamat jangka sederhana. Ekonomi yang berkembang 6.0 peratus pada suku kedua memberi sedikit ruang, kerana hasil cukai bergerak seiring aktiviti ekonomi.
Bagi rakyat, persoalannya bukan sekadar berapa banyak yang dikutip, tetapi daripada mana. Setiap ringgit yang tidak diperoleh daripada asas cukai yang luas terpaksa dicari daripada pinjaman, daripada potongan subsidi, atau daripada kutipan yang lebih agresif ke atas kumpulan yang sudah pun membayar. Belanjawan 2027 pada 9 Oktober, belanjawan MADANI kelima dan yang kedua di bawah Rancangan Malaysia Ke-13, akan menunjukkan yang mana antara tiga jalan itu dipilih kerajaan.