Pada 6 hingga 8 Oktober ini, ratusan ribu murid Tahun Empat di seluruh negara akan menduduki satu pentaksiran yang tidak pernah wujud sebelum ini. Matriks Pembelajaran Tahun 4 bukan peperiksaan awam, tidak mengeluarkan gred dan tidak menyusun kedudukan sekolah. Fungsinya jauh lebih asas, iaitu memberitahu sistem pendidikan negara sesuatu yang selama beberapa tahun ini hanya boleh dianggar, iaitu berapa ramai murid di pertengahan sekolah rendah yang benar-benar sudah menguasai bacaan dan pengiraan asas.
Persoalan itu timbul kerana Malaysia kehilangan ukuran seragamnya. Selepas UPSR dimansuhkan pada 2021 dan PT3 pada 2022, penilaian penguasaan murid diserahkan kepada Pentaksiran Bilik Darjah yang dikendalikan sekolah demi sekolah. Pendekatan itu lebih mesra murid, tetapi ia tidak menghasilkan satu gambaran kebangsaan yang boleh dibandingkan antara sekolah, daerah dan negeri. Dalam tempoh yang sama, prestasi Malaysia dalam kajian antarabangsa jatuh dengan tajam. Gabungan dua perkara inilah yang menjadikan tiga hari pada Oktober nanti lebih bermakna daripada sekadar kertas soalan.
Tiga hari pada Oktober yang memulihkan satu ukuran seragam
Menurut jadual rasmi Lembaga Peperiksaan, Matriks Pembelajaran Tahun 4 dijalankan dari 6 hingga 8 Oktober 2026 dan dikendalikan secara berpusat, termasuk penyediaan instrumen, panduan penskoran dan slip keputusan. Empat mata pelajaran teras dinilai, iaitu Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Matematik dan Sains, manakala murid sekolah jenis kebangsaan turut dinilai dalam bahasa penghantar masing-masing.
Rekaannya sengaja berbeza daripada peperiksaan awam lama. Ia bersifat diagnostik, bertujuan mengesan tahap penguasaan sebelum murid meneruskan Tahun Lima dan Tahun Enam, dan bukan untuk menyaring atau memberi tekanan. Versi Tingkatan Tiga dijangka menyusul pada 2027. Bagi ibu bapa, ertinya buat kali pertama sejak 2021 mereka akan menerima maklumat penguasaan anak yang diukur dengan alat yang sama seperti murid di sekolah lain.
Saringan Tahun Satu sudah mengenal pasti 122,062 murid ketinggalan
Sistem pendidikan sebenarnya bukan tanpa sebarang ukuran awal. Melalui Pengesanan Awal Literasi dan Numerasi, guru Bahasa Melayu dan Matematik menilai murid Tahun Satu kira-kira tiga bulan selepas sesi persekolahan bermula, menggunakan pentaksiran berterusan dan bukan ujian bertulis.
Hasilnya memberi amaran. Daripada 448,113 murid Tahun Satu yang disaring bagi sesi 2024/2025, seramai 122,062 murid dikenal pasti belum menguasai kemahiran asas membaca, menulis dan mengira, lalu dimasukkan ke dalam program intervensi berfasa. Menurut Timbalan Menteri Pendidikan Wong Kah Woh, setakat 31 Januari 2025, sebanyak 59.3 peratus atau 72,385 daripada murid yang dikenal pasti itu berjaya menguasai 3M selepas intervensi, sementara selebihnya diteruskan dengan pemulihan khas pada Tahun Dua.
Ertinya kira-kira 50,000 kanak-kanak memulakan Tahun Dua tanpa asas membaca dan mengira yang lengkap. Jurang seawal itu jarang mengecil dengan sendirinya, dan sehingga Oktober ini tiada titik semakan kebangsaan lain untuk mereka sebelum meninggalkan sekolah rendah.
Kejatuhan 50 mata dalam TIMSS memaparkan kos jurang yang dibiarkan
Kesan kumulatif jurang awal itu kelihatan pada peringkat menengah rendah. Dalam kajian Trends in International Mathematics and Science Study atau TIMSS 2023 yang membabitkan 8,780 murid Tingkatan Dua dari 180 buah sekolah, purata skor Matematik Malaysia turun kepada 411 mata berbanding 461 mata pada 2019, iaitu kejatuhan 50 mata. Skor Sains pula menurun kepada 426 mata daripada 465 mata.
Taburannya lebih menusuk daripada purata. Kira-kira 48 peratus murid Malaysia mencatat skor di bawah 400 mata dalam Matematik, iaitu di bawah penanda aras antarabangsa paling rendah, dan 39 peratus berada dalam keadaan sama bagi Sains. Sebagai perbandingan, IEA melaporkan bahawa merentas 42 negara peserta, purata tengah murid yang mencapai penanda aras Rendah ialah 81 peratus. Hanya satu peratus murid Malaysia mencapai penanda aras tertinggi bagi kedua-dua mata pelajaran.
Yang lemah bukan soalan sukar, tetapi tapak paling asas
Butiran paling penting daripada TIMSS 2023 bukan skor purata, tetapi punca yang dilaporkan. Ketua Pengarah Pelajaran Azman Adnan menyatakan bahawa berdasarkan tinjauan guru, 40.8 peratus murid didapati kekurangan pengetahuan atau kemahiran asas dalam Matematik, manakala 26.5 peratus dalam Sains. Dengan kata lain, halangan utama bukan soalan aras tinggi, tetapi tapak yang sepatutnya dikuasai jauh lebih awal, di tahun-tahun yang kini akan disemak oleh Matriks Pembelajaran.
Kesan sikapnya turut direkodkan. Sebanyak 70 peratus murid melaporkan kurang keyakinan terhadap Matematik dan 49 peratus terhadap Sains. Murid yang tidak menguasai asas cenderung berhenti mencuba, dan sikap itu mengukuhkan jurang yang sudah wujud. Corak seumpamanya pernah kami laporkan dalam ulasan keputusan SEA-PLM dan PISA sebelum ini, iaitu ramai murid boleh membaca perkataan tetapi jauh lebih sedikit yang benar-benar memahaminya.
Kurikulum prasekolah 2026 mengalih pertaruhan ke tahun sebelum Tahun Satu
Kementerian Pendidikan memilih untuk bergerak lebih awal daripada Tahun Satu. Kurikulum Prasekolah 2026 mula dilaksanakan tahun ini, lebih awal daripada perancangan asal, dengan bidang Bahasa dan Literasi memberi penekanan kepada kemahiran mendengar, membaca awal dan menulis awal. Antara elemen barunya ialah slot Baca Bersama selama 30 minit seminggu yang memupuk minat membaca menerusi bercerita dan aktiviti, bukan lembaran kerja.
Di peringkat sekolah rendah pula, Program Literasi 3M di bawah Program Anak Kita menyasarkan murid kelas pemulihan khas Tahun Dua hingga Tahun Enam di tujuh negeri fokus, iaitu Johor, Perak, Selangor, Kelantan, Kedah, Sabah dan Sarawak. Rancangan Pendidikan Negara 2026-2035 menetapkan sasaran agar semua murid menguasai literasi dan numerasi menjelang akhir Tahap Satu.
Sasaran seperti itu hanya boleh disahkan jika ada alat untuk mengukurnya. Kerana itu keputusan Matriks Pembelajaran Tahun 4 nanti perlu dibaca sebagai maklumat dasar, bukan sekadar slip untuk ibu bapa. Jika ia menunjukkan sebahagian besar murid Tahun Empat masih tersekat pada asas, negara masih mempunyai dua tahun untuk campur tangan sebelum mereka masuk ke sekolah menengah. Jika keputusannya disimpan sebagai statistik dalaman semata-mata, ukuran baharu ini akan menjadi latihan mengira masalah dan bukan menyelesaikannya.