Universiti awam pikul 37 peratus penyelidikan negara, tetapi jalan ke pasaran masih sempit

Malaysia mahu beralih kepada ekonomi bernilai tinggi yang dipacu teknologi, tetapi jumlah wang yang benar-benar masuk ke dalam kerja penyelidikan masih tersekat pada paras yang sama sejak bertahun-tahun. Menurut Pusat Maklumat Sains dan Teknologi Malaysia (MASTIC), Perbelanjaan Kasar Penyelidikan dan Pembangunan atau GERD negara mencecah RM18,156.10 juta pada 2022, jumlah tertinggi pernah dicatatkan dari segi nilai. Nisbahnya kepada Keluaran Dalam Negara Kasar pula kekal pada 1.01 peratus.

Rancangan Malaysia Ke-13 meletakkan sasaran GERD melebihi 2.5 peratus daripada KDNK menjelang 2030, iaitu lebih dua kali ganda paras semasa dalam tempoh kurang lima tahun. Oleh sebab universiti awam menanggung sebahagian besar kerja penyelidikan negara, soal berapa banyak dana pembangunan yang sampai ke makmal dan apa yang berlaku kepada hasil penyelidikan selepas ia siap menjadi persoalan ekonomi, bukan hanya urusan akademik.

Nisbah satu peratus yang tidak bergerak walaupun nilai naik

Angka MASTIC menunjukkan masalah sebenar bukan pada jumlah mutlak. Perbelanjaan R&D negara memang meningkat, tetapi ekonomi turut membesar pada kadar yang serupa, jadi nisbah GERD kepada KDNK tidak beralih daripada sekitar satu peratus. Kompilasi UNESCO Institute for Statistics dan Bank Dunia meletakkan Korea Selatan melebihi empat peratus daripada KDNK dan Singapura hampir dua peratus, jadi jurangnya bukan kecil.

Sasaran rasmi juga tidak seragam. Rancangan Malaysia Ke-13 menyebut melebihi 2.5 peratus menjelang 2030, manakala Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi pernah menyatakan hasrat lebih tinggi iaitu 3.5 peratus menerusi agenda Ekonomi MADANI. Perbezaan itu penting kerana setiap satu peratus daripada KDNK bermakna belasan bilion ringgit tambahan setahun, dan pihak yang perlu membelanjakannya bukan kerajaan seorang diri.

Institusi pengajian tinggi tanggung 37 peratus, syarikat separuh

Pecahan MASTIC bagi 2022 menunjukkan sektor perniagaan menyumbang 51.37 peratus daripada perbelanjaan R&D negara, institusi pengajian tinggi 37.17 peratus, dan institut penyelidikan kerajaan 11.40 peratus. Bermakna lebih satu pertiga daripada keseluruhan usaha penyelidikan negara berlaku di dalam kampus, sebahagian besarnya di universiti awam.

Tenaga kerjanya juga besar. Bilangan penyelidik meningkat kepada 91,789 orang pada 2022, bersama 22,467 juruteknik dan 27,114 kakitangan sokongan, memberikan nisbah 55 penyelidik bagi setiap 10,000 tenaga buruh. Bezanya, syarikat swasta membiayai penyelidikan daripada hasil jualan sendiri, sementara universiti awam bergantung kepada geran dan peruntukan tahunan. Apabila peruntukan itu ketat, kerja penyelidikan kampus terjejas serta-merta.

Peruntukan pembangunan RM3.91 bilion dikongsi dengan kos bangunan

Di bawah Belanjawan 2026, Kementerian Pendidikan Tinggi menerima RM18.60 bilion, peningkatan 2.76 peratus berbanding RM18.09 bilion pada 2025. Daripada jumlah itu, RM14.68 bilion adalah belanja mengurus dan RM3.91 bilion belanja pembangunan.

Belanja pembangunan inilah yang perlu menampung kemudahan fizikal seluruh sektor, merangkumi universiti awam, politeknik dan kolej komuniti. Kementerian memperuntukkan lebih RM446 juta bagi kebajikan pelajar serta penambahbaikan infrastruktur institusi, termasuk menaik taraf kemudahan kampus dan menggantikan peralatan usang. Peralatan makmal yang menyokong penyelidikan berada dalam kelompok yang sama, bersaing dengan keperluan asas seperti bumbung bocor dan dewan kuliah. Ini menjelaskan mengapa penambahan peruntukan tahunan yang kelihatan besar tidak semestinya diterjemahkan kepada lebih banyak kerja penyelidikan baharu.

Dana RM10 juta menguji lompatan daripada geran kepada produk

Bahagian yang paling lemah dalam rantaian ini bukan penerbitan ilmiah, sebaliknya langkah terakhir apabila sesuatu penemuan perlu menjadi produk yang boleh dibeli. Belanjawan 2026 menyalurkan RM10 juta menerusi penubuhan Dana Nasional Syarikat Terbitan, khusus untuk menggalakkan pengkomersialan hasil R&D universiti.

Kerajaan turut membenarkan pensyarah universiti awam mengambil cuti sabatikal selama setahun bagi menjalankan aktiviti pengkomersialan, satu perubahan dasar yang menangani halangan masa dan beban pengajaran. Selain itu, RM12 juta diperuntukkan kepada hospital pengajar universiti terpilih untuk mengaplikasikan hasil ciptaan dalam urusan pemulihan pesakit. Nilai RM10 juta itu kecil berbanding GERD negara, jadi ia lebih tepat dilihat sebagai ujian model pembiayaan daripada suntikan modal besar. Jika syarikat terbitan yang dibiayai berjaya berdiri sendiri, hujah untuk membesarkan dana pada belanjawan akan datang menjadi lebih kukuh.

RPTM 2026-2035 jadikan komersialisasi ukuran prestasi, bukan bonus

Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026-2035 yang dilancarkan pada 20 Januari 2026 meletakkan sepuluh lonjakan utama, antaranya RDICE Bertanggungjawab yang merangkumi penyelidikan, pembangunan, inovasi, pengkomersialan dan ekonomi sebagai satu rantaian tunggal. Maksudnya, universiti tidak lagi dinilai hanya pada bilangan kertas kerja diterbitkan, tetapi juga pada sama ada hasilnya menyelesaikan masalah masyarakat dan menyumbang kepada pertumbuhan.

Bagi rakyat, kesannya lebih mudah dilihat melalui contoh sedia ada seperti vaksin penyakit sampar ayam V4 keluaran Universiti Putra Malaysia yang digunakan industri ternakan unggas di dalam dan luar negara. Penyelidikan yang sampai ke pasaran bermakna produk tempatan yang lebih murah, pekerjaan berkemahiran tinggi untuk graduan sains, dan kebergantungan yang berkurang kepada teknologi import. Ujian sebenar dasar 2026 bukan pada jumlah peruntukan yang diumumkan, tetapi pada bilangan penemuan kampus yang akhirnya berada di rak kedai, di ladang dan di wad hospital.