Belanjawan 2026 memperuntukkan RM46.5 bilion kepada Kementerian Kesihatan Malaysia, naik kira-kira RM1.2 bilion daripada RM45.3 bilion pada tahun sebelumnya. Jumlah itu diumumkan sebagai bukti komitmen kerajaan terhadap sistem kesihatan awam, tetapi separuh pertama tahun ini menunjukkan betapa mudahnya angka tersebut goyah apabila tekanan fiskal meningkat.

Pada April, laporan mengenai arahan Perbendaharaan supaya kementerian memangkas perbelanjaan operasi menyebut RM3.06 bilion sebagai sasaran pemotongan bagi KKM. Menteri Kesihatan Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad kemudian menafikan angka itu di Dewan Rakyat dan menjelaskan bahawa waran sekatan yang dimuktamadkan bersama Kementerian Kewangan hanya berjumlah RM500 juta, iaitu kira-kira 1.07 peratus daripada peruntukan kementerian. Perdebatan itu penting, namun ia hanya menyentuh satu daripada dua paip yang sebenarnya membiayai kesihatan rakyat Malaysia.

Peruntukan RM46.5 bilion dan waran sekatan RM500 juta

Peruntukan tahun ini membawa beberapa item yang jelas kelihatan di hospital dan klinik. Antaranya RM1.2 bilion untuk penyelenggaraan dan baik pulih hospital serta klinik kerajaan, RM755 juta untuk menggantikan peralatan usang dan membeli peralatan bagi disiplin perubatan baharu, RM100 juta untuk menaik taraf wad hospital daerah, RM140 juta untuk menambah rujukan pesakit ke hospital tentera, universiti dan swasta, serta RM120 juta tambahan bagi elaun panggilan bertugas kakitangan.

Episod waran sekatan pula mendedahkan kedudukan sebenar sektor kesihatan dalam susunan keutamaan belanjawan. Apabila bil subsidi melonjak jauh melebihi anggaran asal, perbelanjaan operasi kementerian besar menjadi sasaran paling mudah dipangkas. Dr Dzulkefly memberi jaminan bahawa peruntukan membabitkan ubat, rawatan, peralatan perubatan dan kebajikan pesakit tidak terjejas. Jaminan itu diberikan selepas cadangan yang jauh lebih besar dikemukakan, dan tiada apa-apa yang menghalang pusingan penjimatan berikutnya jika keadaan hasil negara berubah.

Kira-kira RM30 bilion setahun keluar terus dari poket isi rumah

Data Akaun Kesihatan Kebangsaan Malaysia yang disusun Kementerian Kesihatan menunjukkan jumlah perbelanjaan kesihatan negara mencecah kira-kira RM84 bilion pada 2023, bersamaan 4.6 peratus daripada Keluaran Dalam Negeri Kasar. Daripada jumlah itu, sektor awam menanggung RM44.4 bilion atau 52.7 peratus, manakala sektor swasta menanggung RM39.8 bilion atau 47.3 peratus.

Yang jarang disebut ialah komposisi wang swasta tersebut. Sebanyak 76 peratus daripada pembiayaan swasta datang terus daripada poket isi rumah, iaitu kira-kira RM30 bilion setahun yang dijelaskan di kaunter bayaran dan bukan melalui cukai atau polisi. Insurans dan takaful swasta hanya menyumbang kira-kira 17 peratus. Aliran wang poket sendiri itu paling banyak masuk ke hospital swasta, iaitu 46.4 peratus, diikuti klinik swasta pada 18.3 peratus. Dalam erti kata lain, kira-kira satu pertiga daripada keseluruhan wang kesihatan negara datang daripada isi rumah tanpa sebarang perkongsian risiko.

Jurang antara 2.4 peratus KDNK dan sasaran lima peratus

Perbelanjaan kesihatan awam Malaysia bersamaan hanya 2.4 peratus daripada KDNK pada 2023. Kertas Putih Kesihatan yang diluluskan Parlimen pada Jun 2023 menggariskan pelan reformasi 15 tahun dengan pembiayaan kesihatan yang mampan dan saksama sebagai salah satu daripada empat tonggak utamanya, termasuk hasrat menaikkan perbelanjaan kesihatan awam secara berperingkat ke arah lima peratus daripada KDNK.

Tiga tahun selepas kertas itu diluluskan, lebih separuh jurang tersebut masih terbuka. Dr Dzulkefly sendiri mengakui pada awal tahun ini bahawa perbelanjaan awam sepatutnya berada pada paras lima hingga enam peratus KDNK, tetapi ruang fiskal negara tidak mengizinkan buat masa ini. Beliau turut menjangkakan perbelanjaan sektor swasta akan mengatasi sektor awam dalam tempoh terdekat. Jika ramalan itu menjadi kenyataan, keseimbangan sistem dua lapis Malaysia akan berubah, dan kemampuan membayar akan menentukan kelajuan mendapat rawatan dengan lebih ketara berbanding hari ini.

Reformasi pembiayaan yang masih tersekat di peringkat kelulusan

Kerajaan meletakkan reformasi pembiayaan sebagai salah satu agenda besar tahun ini, tetapi mekanisme utamanya belum bergerak. Program Rakan KKM, yang membenarkan pesakit membayar lebih untuk kemudahan terpilih di hospital kerajaan supaya hasilnya boleh dilaburkan semula, masih belum menerima pesakit pertama. Syarikat Rakan KKM Sdn Bhd di bawah Menteri Kewangan Diperbadankan sudah ditubuhkan dan Hospital Cyberjaya dikenal pasti sebagai perintis bagi perkhidmatan ortopedik dan perubatan dalaman, namun pelaksanaan tertangguh melepasi sasaran asal Disember 2025 kerana kementerian masih menunggu kelulusan berkaitan Akta Kemudahan dan Perkhidmatan Jagaan Kesihatan Swasta 1998 daripada beberapa agensi, termasuk Unit Kerjasama Awam Swasta, Jabatan Penilaian dan Perkhidmatan Harta serta Jabatan Peguam Negara.

Pada masa sama, kerajaan menolak idea insurans kesihatan nasional yang diwajibkan, dengan Dr Dzulkefly menyifatkannya sebagai tidak sesuai dari sudut politik pada ketika ini. Laluan yang dipilih ialah kaedah pembayaran berasaskan kumpulan diagnosis dan pembaharuan insurans serta takaful kesihatan yang disasarkan bermula 2027, di samping pelan asas MediAsas yang dirintis di Lembah Klang sebelum diperluas ke seluruh negara pada Januari 2027. Cadangan penubuhan Kumpulan Wang Kesihatan Negara yang lebih menyeluruh pula masih kekal sebagai cadangan.

Tiga keputusan yang akan menentukan bil perubatan isi rumah

Bagi rakyat biasa, tiga perkara berikut lebih menentukan berbanding jumlah besar yang diumumkan setiap Oktober. Pertama, sama ada peruntukan KKM dalam Belanjawan 2027 naik melebihi kadar inflasi perubatan, kerana kenaikan yang lebih perlahan bermakna pemotongan dari segi nilai sebenar. Kos perubatan yang melonjak sudah kami laporkan dalam ulasan sebelum ini.

Kedua, sama ada kaedah pembayaran berasaskan kumpulan diagnosis benar-benar bermula pada 2027, kerana tanpa harga rawatan yang piawai, sebarang produk insurans baharu hanya memindahkan kos yang sama kepada pembayar yang berbeza. Ketiga, sama ada Rakan KKM akhirnya beroperasi dan menyalurkan hasil kembali kepada perkhidmatan awam seperti dijanjikan, atau sekadar menambah satu lagi lapisan bayaran dalam hospital kerajaan.

Selagi kira-kira satu pertiga wang kesihatan negara datang terus daripada poket isi rumah, setiap ringgit yang tidak masuk ke sistem awam akan muncul semula di kaunter bayaran hospital dan klinik. Itulah ukuran sebenar sama ada reformasi pembiayaan kesihatan berjaya atau tidak.