Sistem kesihatan awam Malaysia lama menjadi tunjang keadilan sosial negara, tempat rakyat daripada semua lapisan boleh mendapatkan rawatan pakar dengan bayaran hampir percuma. Namun tekanan yang menghimpit sistem ini semakin sukar disembunyikan. Wad penuh sesak, jabatan kecemasan bertali arus, dan barisan doktor serta jururawat yang berkurangan sudah menjadi cerita harian di kebanyakan hospital daerah dan hospital rujukan utama.

Cabaran ini berpunca daripada dua tekanan serentak, iaitu permintaan rawatan yang melonjak berikutan penuaan penduduk dan beban penyakit tidak berjangkit, serta bekalan tenaga perubatan yang tidak seiring. Dalam Bajet 2026, Kementerian Kesihatan menerima peruntukan RM46.5 bilion, meningkat daripada RM45.3 bilion pada 2025. Peningkatan ini penting, tetapi ramai pakar memberi amaran bahawa angka tersebut belum tentu memadai untuk memulihkan tekanan yang sudah bertahun terkumpul.

Katil penuh melebihi kapasiti

Salah satu petunjuk paling jelas tentang kesesakan ialah kadar penggunaan katil. Berdasarkan pemantauan Kementerian Kesihatan, sebahagian besar hospital awam beroperasi dengan kadar penggunaan katil melebihi 100 peratus, bermakna bilangan pesakit yang perlu dimasukkan ke wad kadangkala melebihi bilangan katil rasmi yang tersedia. Dalam keadaan sedemikian, pesakit terpaksa menunggu lama di jabatan kecemasan sebelum mendapat katil, sementara ada yang dirawat di lorong atau ruang tambahan.

Untuk mengurangkan kesesakan, kerajaan memperuntukkan RM140 juta bagi meneruskan program penghantaran pesakit ke hospital tentera, hospital universiti dan hospital swasta yang terpilih. Selain itu, RM100 juta disediakan untuk menaik taraf wad hospital daerah dan RM755 juta untuk menggantikan serta menambah peralatan perubatan. Langkah ini membantu, namun ia lebih bersifat menampung berbanding menyelesaikan punca asas, iaitu jurang antara permintaan dan kapasiti tetap sistem.

Doktor dan pakar terus berhijrah

Di sebalik infrastruktur, tenaga manusia adalah nadi sebenar sistem kesihatan. Di sinilah masalah paling membimbangkan. Menurut laporan yang dipetik daripada data sektor awam, dalam tempoh 2019 hingga 2023, sekitar 6,400 pegawai perubatan sektor awam meninggalkan jawatan mereka, termasuk lebih 1,000 pakar. Kehilangan pakar amat merugikan kerana latihan seorang pakar mengambil masa bertahun dan kos yang tinggi.

Tarikan luar negara turut menjadi faktor. Doktor muda yang berkhidmat di Singapura dilaporkan boleh memperoleh gaji permulaan sekitar S$110,000 setahun, jumlah yang jauh lebih tinggi berbanding gaji permulaan sektor awam di Malaysia. Gabungan beban kerja yang berat, laluan kerjaya yang tidak jelas dan imbuhan yang dianggap tidak setimpal mendorong sebahagian doktor mempertimbangkan untuk berhenti atau berhijrah, sekali gus menambah tekanan kepada mereka yang kekal berkhidmat.

Nisbah doktor dan jurang wilayah

Pada peringkat nasional, nisbah doktor kepada penduduk Malaysia dianggarkan berada pada kadar yang hampir dengan saranan Pertubuhan Kesihatan Sedunia iaitu kira-kira satu doktor bagi setiap 400 penduduk. Angka purata ini kelihatan memberangsangkan, tetapi ia menyembunyikan jurang wilayah yang besar. Di Sabah misalnya, nisbah dilaporkan jauh lebih rendah, mencecah sekitar satu doktor bagi setiap 775 penduduk, mencerminkan pengagihan tenaga yang tidak sekata antara bandar besar di Semenanjung dengan kawasan luar bandar dan Borneo.

Jurang ini bermakna rakyat di kawasan tertentu terpaksa menempuh perjalanan jauh untuk mendapatkan rawatan pakar, atau menunggu lebih lama untuk temu janji. Bagi menangani hal ini, kerajaan memperuntukkan jawatan tetap khusus untuk Sabah dan Sarawak di bawah sistem penempatan baharu, dengan syarat sebahagian doktor yang menerima jawatan tetap perlu berkhidmat di dua negeri tersebut.

Sistem kontrak dan langkah pemulihan

Salah satu isu struktur yang paling banyak diperkatakan ialah sistem pelantikan kontrak untuk doktor. Sistem ini pada asalnya diperkenalkan sebagai langkah sementara untuk menguruskan bilangan graduan perubatan, tetapi ia berkembang menjadi laluan yang dianggap panjang dan kurang menentu oleh ramai doktor muda. Ketidaktentuan ini menjadi antara sebab sesetengah graduan teragak-agak untuk meneruskan latihan atau memilih untuk keluar dari sistem.

Sebagai respons, kerajaan menyasarkan pemberian jawatan tetap kepada lebih ramai doktor kontrak secara berperingkat. Bagi tahun 2026, sekitar 4,500 doktor kontrak dijangka menerima jawatan tetap, di samping 935 graduan institusi latihan Kementerian Kesihatan yang akan dilantik sebagai jururawat tetap. Kerajaan turut memperuntukkan RM120 juta untuk kenaikan elaun panggilan sebanyak 40 peratus bagi kakitangan kesihatan, satu langkah yang disambut baik oleh barisan hadapan.

Walau bagaimanapun, ramai pengamal perubatan berpendapat langkah-langkah ini perlu disokong pembaharuan yang lebih menyeluruh, termasuk laluan kerjaya yang jelas, pengagihan tenaga yang lebih adil antara wilayah, dan pelaburan berterusan dalam kapasiti hospital. Bagi rakyat biasa, isu ini bukan sekadar angka bajet atau statistik nisbah doktor. Ia menentukan berapa lama seseorang perlu menunggu di jabatan kecemasan, sama ada katil tersedia ketika diperlukan, dan sejauh mana rawatan pakar dapat diakses tanpa perlu beralih ke sektor swasta yang jauh lebih mahal. Keputusan yang dibuat hari ini akan menentukan daya tahan sistem kesihatan awam untuk generasi akan datang.