Setiap tahun Kementerian Pendidikan Malaysia melaporkan kadar keciciran murid yang rendah, dan angka itu memang tepat mengikut takrifannya. Masalahnya terletak pada takrifan itu sendiri. Ia hanya mengira murid yang pernah berdaftar di sebuah sekolah. Kanak-kanak yang tidak pernah mempunyai nombor pendaftaran sejak hari pertama tidak boleh dikira tercicir, kerana mereka tidak pernah berada di dalam sistem yang boleh mencicirkan mereka.

Kumpulan ini terdiri daripada kanak-kanak pelarian, kanak-kanak tanpa kewarganegaraan, dan kanak-kanak tanpa dokumen pengenalan diri, terutamanya di Sabah. Sepanjang 2026, dua peristiwa berasingan meletakkan mereka semula di atas meja dasar. Pada Januari, Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menyelesaikan semakan terhadap laporan Malaysia. Pada Jun pula, UNICEF bersama Unit Perancang Ekonomi Negeri Sabah menerbitkan indeks kesejahteraan kanak-kanak yang pertama seumpamanya di negeri itu.

Dua kumpulan berbeza yang sering dicampur dalam satu istilah

Murid yang berhenti selepas tahap rendah atau selepas Tingkatan Tiga meninggalkan jejak. Nama mereka ada dalam daftar sekolah, keputusan peperiksaan mereka ada dalam sistem, dan ketiadaan mereka boleh dikesan. Jurang antara enrolmen sekolah rendah dengan enrolmen sekolah menengah itu sudah kami laporkan dalam ulasan sebelum ini.

Kanak-kanak yang tidak pernah berdaftar tidak meninggalkan apa-apa jejak. Mereka tidak muncul dalam pangkalan data sekolah, tidak dikira dalam kadar keciciran, dan tidak menjadi sasaran mana-mana program pemulihan yang dibina untuk murid berisiko. Perbezaan ini bukan soal istilah semata-mata. Program pengesanan awal direka untuk mencari murid yang mula hilang dari kelas, sedangkan kumpulan kedua ini memerlukan keputusan pentadbiran di peringkat kemasukan, bukan intervensi di dalam bilik darjah.

Jawatankuasa PBB meletakkan isu ini dalam senarai mendesak untuk Malaysia

Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak PBB menutup sesi ke-100 pada 30 Januari 2026 selepas menerima pakai pemerhatian penutup terhadap laporan berkala kedua hingga keempat Malaysia. Antara bidang yang disenaraikan sebagai memerlukan perhatian segera ialah kemasukan kanak-kanak pelarian, migran, pencari suaka dan tanpa kewarganegaraan ke dalam sistem kebangsaan, selain penarikan balik reservasi terhadap Konvensyen dan pelaburan fiskal untuk kanak-kanak.

Dalam bahagian pendidikan, jawatankuasa itu menggesa kerajaan mengambil langkah perlu bagi memastikan kanak-kanak pelarian mendapat akses kepada pendidikan rendah dan menengah yang percuma dan formal, termasuk kepada peperiksaan rasmi. Pemerhatian penutup ini tidak mengikat dari segi undang-undang, tetapi ia menjadi rujukan dalam semakan berkala yang seterusnya dan dalam penilaian oleh badan pembiaya antarabangsa.

Angka UNHCR menunjukkan pintu sekolah kerajaan masih tertutup

Malaysia menempatkan lebih 180,000 pelarian dan pencari suaka yang berdaftar dengan UNHCR, majoritinya dari Myanmar. Agensi itu menyatakan secara terus terang dalam panduan rasminya bahawa kanak-kanak pelarian dan pencari suaka tidak mempunyai akses kepada sekolah awam di Malaysia pada mana-mana peringkat.

Kekosongan itu diisi oleh kira-kira 160 pusat pembelajaran komuniti di Semenanjung yang diiktiraf UNHCR. Pusat ini dikendalikan oleh badan bukan kerajaan, komuniti pelarian dan individu persendirian, dengan sokongan yang lebih bersifat teknikal berbanding kewangan. Daripada kira-kira 41,000 kanak-kanak pelarian berumur sekolah yang berdaftar, hanya sekitar 34 peratus mengikuti pembelajaran di pusat alternatif tersebut. Bakinya, kira-kira 27,000 orang, tidak berada di dalam mana-mana bilik darjah. UNHCR turut merekodkan 117,070 orang tanpa kewarganegaraan di Malaysia pada penghujung 2023, kumpulan yang menghadapi halangan dokumentasi yang serupa.

Kajian Sabah mendedahkan jurang yang tidak muncul dalam angka kebangsaan

Sabah Child Wellbeing Index yang diterbitkan UNICEF Malaysia bersama Unit Perancang Ekonomi Negeri Sabah pada Jun 2026 meninjau 4,441 kanak-kanak dan penjaga di kelima-lima bahagian pentadbiran negeri itu. Kajian menilai enam dimensi, termasuk kesihatan, tumbesaran dan perkembangan, pembelajaran dan pendidikan, serta keselamatan.

Hasilnya menunjukkan tekanan yang meluas. Kurang daripada satu pertiga kanak-kanak mencapai ambang tumbesaran dan perkembangan, dan kurang daripada 35 peratus mempunyai akses kepada peranti digital dan internet. Yang paling penting bagi perbincangan ini, laporan mendapati kanak-kanak tanpa dokumen dan tanpa kewarganegaraan secara konsisten mencatatkan hasil paling rendah berbanding kanak-kanak yang mempunyai dokumen lengkap, dan mereka menghadapi jurang paling lebar dalam akses kepada perkhidmatan asas termasuk pendidikan dan kesihatan.

Peraturan 1998 kekal jadi halangan pentadbiran, dan kosnya ditanggung pasaran buruh

Halangan utama bukan dasar yang melarang, tetapi syarat pentadbiran. Kemasukan murid bukan warganegara ke sekolah kerajaan tertakluk kepada Peraturan-Peraturan Pendidikan 1998, yang menghendaki permohonan melalui borang khusus, kelulusan jabatan pendidikan negeri, yuran tahunan yang perlu diperbaharui, dan pengesahan dokumen daripada beberapa agensi. Bagi keluarga tanpa sijil kelahiran, rangkaian syarat itu bersambung menjadi pintu yang tidak boleh dibuka.

Pada Ogos 2025, Menteri Pendidikan Fadhlina Sidek memberitahu bahawa peraturan yang perlu dipinda untuk memudahkan kanak-kanak tanpa dokumen bersekolah sudah dikenal pasti. Setahun kemudian, pindaan itu masih belum berkuat kuasa. Yang sedia ada ialah program Sekolah Bimbingan Jalinan Kasih di bawah Kementerian Pendidikan, yang menampung kanak-kanak jalanan, kanak-kanak terpinggir dan kanak-kanak tanpa dokumen. Kampus di Kota Kinabalu dilaporkan mempunyai kira-kira 150 murid dari prasekolah hingga menengah atas pada penghujung 2025, satu skala yang jelas jauh lebih kecil daripada saiz masalah.

Bagi rakyat Malaysia, kesannya bukan abstrak. Kanak-kanak yang membesar tanpa persekolahan formal masuk ke pasaran buruh sebagai tenaga tidak mahir dalam sektor tidak formal, menekan kadar upah di bahagian bawah pasaran yang sama tempat pekerja tempatan bersaing. Mereka juga berada di luar liputan imunisasi dan pemeriksaan kesihatan sekolah, yang menjadikannya isu kesihatan awam bersama. Dalam ekonomi yang sedang menua dan memerlukan tenaga kerja lebih mahir, membiarkan satu kumpulan kanak-kanak berada di luar sistem bermakna kos itu hanya berpindah ke belanjawan kesihatan, kebajikan dan keselamatan pada tahun-tahun berikutnya.