Malaysia sudah mempunyai undang-undang yang mewajibkan pendidikan menengah, tetapi kewajipan itu masih belum bermula. Rang Undang-Undang Pendidikan (Pindaan) 2025 diluluskan Dewan Rakyat pada 30 Julai 2025 dan Dewan Negara pada 10 September 2025. Peruntukan terasnya, iaitu seksyen 32A yang baharu, tidak mewajibkan apa-apa dengan sendirinya. Ia hanya memberi kuasa kepada Menteri Pendidikan untuk menetapkan pendidikan menengah sebagai pendidikan wajib, dan kuasa itu perlu digunakan melalui perintah sebelum apa-apa berubah di kaunter pendaftaran sekolah.
Lebih setahun selepas pindaan itu diluluskan, perintah tersebut belum diumumkan. Jurang antara meluluskan undang-undang dan menguatkuasakannya inilah yang menentukan sama ada pembaharuan ini benar-benar mengubah nasib murid yang hilang selepas Tingkatan Tiga, atau sekadar menambah satu lagi seksyen dalam Akta Pendidikan 1996. Pada masa yang sama, satu lagi undang-undang pendidikan baharu baru sahaja bermula perjalanannya di peringkat pengajian tinggi.
Seksyen 32A memberi kuasa, bukan tarikh
Pindaan itu menyentuh tiga tempat dalam Akta Pendidikan 1996. Fasal pertama memperluas takrif pendidikan wajib dalam seksyen 2 supaya merangkumi pendidikan menengah, bukan pendidikan rendah sahaja. Fasal seterusnya meminda seksyen 29A yang selama ini menjadi tulang belakang pendidikan rendah wajib sejak 2003. Fasal keempat pula memasukkan seksyen 32A yang baharu, iaitu peruntukan yang memberi kuasa kepada Menteri untuk menetapkan pendidikan menengah sebagai pendidikan wajib bagi setiap anak warganegara yang bermastautin di Malaysia.
Kesan undang-undangnya jatuh kepada ibu bapa. Mereka bertanggungjawab memastikan anak didaftarkan sebagai murid di institusi pendidikan menengah dan kekal sebagai murid sepanjang tempoh itu, melainkan dikecualikan secara rasmi. Kegagalan mematuhi boleh membawa denda sehingga RM5,000, penjara sehingga enam bulan, atau kedua-duanya sekali jika disabitkan kesalahan. Menteri Pendidikan Fadhlina Sidek menegaskan sejak peringkat awal bahawa tumpuan pelaksanaan adalah advokasi dan kesedaran, manakala tindakan undang-undang terhadap ibu bapa hanya langkah terakhir.
Garis panduan, pengecualian dan siapa yang mendakwa
Perbezaan antara meluluskan undang-undang dan menguatkuasakannya terletak pada kerja yang tidak kelihatan. Pada Februari 2026, Kementerian Pendidikan memaklumkan bahawa garis panduan bagi mewajibkan pendidikan menengah sedang disediakan. Garis panduan itu perlu menjawab soalan yang tidak dijawab oleh teks akta. Apakah yang dikira sebagai ketidakhadiran yang boleh dikuatkuasakan, berapa lama sebelum sesuatu kes dirujuk, siapa yang membuat rujukan, dan bagaimana pengecualian dipohon serta diputuskan.
Pengecualian itu sendiri bukan automatik. Ia diberikan melalui proses rasmi oleh Menteri, termasuk bagi anak yang menghadapi kekangan kesihatan atau keadaan keluarga tertentu. Sehingga pertengahan tahun ini, kedudukan rasmi kekal bahawa akta pindaan itu akan berkuat kuasa kemudian. Pada Jun 2026, Timbalan Menteri Pendidikan Wong Kah Woh menyatakan sasaran kementerian ialah menaikkan enrolmen sejagat pendidikan menengah melepasi 95 peratus daripada paras kira-kira 94 peratus, berbanding enrolmen sekolah rendah yang sudah melebihi 99 peratus berbanding sekitar 92 peratus pada 2003.
Sekolah K9 dan K11 menyediakan tempat sebelum kewajipan bermula
Kewajipan di atas kertas memerlukan tempat duduk yang sebenar. Sekolah Model Khas Komprehensif 9 menggabungkan enam tahun sekolah rendah dan tiga tahun menengah rendah di kampus yang sama, manakala model K11 memanjangkannya sehingga Tingkatan Lima. Menurut Kementerian Pendidikan, terdapat 26 sekolah K9 dan sembilan sekolah K11 yang menempatkan lebih 4,000 murid pada sesi persekolahan 2026, selepas empat sekolah dinaik taraf ke status K11 pada Januari 2026 di Perak, Negeri Sembilan, Pahang dan Kelantan. Bilangan sekolah K11 disasar meningkat kepada 16 buah, termasuk di Terengganu dan Sabah.
Model ini menyasarkan titik paling rapuh dalam laluan persekolahan, iaitu peralihan daripada Tahun Enam ke Tingkatan Satu. Di kawasan pedalaman, peralihan itu selalunya bermakna bertukar sekolah, bertukar pekan, dan kadangkala berpindah rumah atau masuk asrama. Apabila murid kekal di kampus yang sama sehingga SPM, keputusan untuk berhenti tidak lagi berlaku secara senyap pada hujung tahun persekolahan. Isu enrolmen menengah yang tersekat pada paras 94 peratus sudah kami laporkan dalam ulasan sebelum ini.
Gelombang kedua: akta tunggal untuk menggantikan AUKU
Sementara akta sekolah menunggu perintah, Kementerian Pendidikan Tinggi mengumumkan pada Ogos 2026 bahawa Kabinet bersetuju membangunkan satu akta pendidikan tinggi tunggal bagi menggantikan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971. AUKU telah berkuat kuasa sejak 30 April 1971 dan kekal menjadi tumpuan kritikan mahasiswa selama beberapa dekad, walaupun beberapa pindaan terdahulu memberi ruang kebebasan yang lebih luas.
Kementerian menyatakan proses itu akan bermula dengan jawatankuasa bebas untuk kajian dan syor, diikuti rundingan pihak berkepentingan serta mekanisme peralihan sebelum kerangka perundangan baharu digubal. Tiada tarikh pembentangan diumumkan. Dua kes ini menunjukkan dua kelajuan yang berbeza dalam pembaharuan perundangan pendidikan negara. Satu akta sudah diluluskan Parlimen tetapi belum dikuatkuasakan, satu lagi belum pun dirangka.
Denda RM5,000 hanya adil jika tempat dan pengangkutan tersedia dahulu
Bagi kebanyakan keluarga Malaysia, pindaan ini tidak mengubah apa-apa kerana anak mereka memang bersekolah sehingga SPM. Kesannya tertumpu pada kumpulan kecil yang selama ini hilang pada peralihan menengah, iaitu murid di kawasan pedalaman Sabah dan Sarawak, anak keluarga berpendapatan rendah di bandar, murid Orang Asli, serta remaja yang berhenti kerana bekerja atau berkahwin awal. Bagi kumpulan inilah peruntukan penalti paling berisiko menjadi hukuman kepada kemiskinan, bukannya penyelesaian kepada keciciran.
Kementerian Pendidikan menyatakan terdapat 18 bentuk bantuan yang tersedia, termasuk biasiswa dan sokongan persekolahan seperti pakaian seragam. Rancangan Pendidikan Malaysia 2026 hingga 2035 yang dilancarkan pada Januari 2026 turut meletakkan akses dan ekuiti sebagai salah satu tunjangnya, selari dengan pelaksanaan Kurikulum 2027. Ujian sebenar bagi seksyen 32A bukan pada hari perintah kuat kuasa ditandatangani, tetapi pada sama ada tempat belajar, pengangkutan dan bantuan sudah tersedia sebelum saman pertama dikeluarkan kepada seorang ibu atau bapa.